Το πολιτικό σύστημα του Ιράν βασίζεται εδώ και δεκαετίες σε έναν σχετικά μικρό αλλά εξαιρετικά αφοσιωμένο πυρήνα υποστηρικτών, οι οποίοι θεωρούν τη διατήρηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας όχι απλώς πολιτική επιλογή αλλά ηθικό καθήκον
Η απόφαση των ΗΠΑ και του Ισραήλ να εξαπολύσουν επιθέσεις κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου 2026 σηματοδότησε μια νέα επικίνδυνη κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή.
Η στρατιωτική αυτή ενέργεια προκάλεσε αμέσως τεράστια ανησυχία για το ενδεχόμενο γενικευμένου πολέμου ενώ ήδη έχει επιφέρει νέα κύματα ανασφάλειας και δυστυχίας για εκατομμύρια απλούς πολίτες στο Ιράν.
Στις δυτικές αναλύσεις, το βασικό ερώτημα που κυριάρχησε σχεδόν αμέσως ήταν αν το καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας θα μπορούσε να καταρρεύσει.
Ορισμένοι αναλυτές υποστήριξαν ότι η «στρατηγική αποκεφαλισμού» — δηλαδή η εξόντωση της ανώτατης ηγεσίας — θα μπορούσε να οδηγήσει σε γρήγορη αλλαγή καθεστώτος, παρόμοια με πολιτικές εξελίξεις που παρατηρήθηκαν νωρίτερα μέσα στη χρονιά στη Βενεζουέλα.
Άλλοι, ωστόσο, προειδοποίησαν ότι το πολιτικό σύστημα του Ιράν είναι πολύ πιο ανθεκτικό απ’ όσο πιστεύουν πολλοί στην Ουάσιγκτον.
Το πραγματικό πρόβλημα όμως ίσως βρίσκεται αλλού — και αποκαλύπτει μια βαθιά στρατηγική αποτυχία της πολιτικής των ΗΠΑ.
Αντί να αποδυναμώσει το καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ο πόλεμος ενδέχεται να ενισχύσει ακριβώς τις πιο αδιάλλακτες και ιδεολογικά φανατικές δυνάμεις στο εσωτερικό του Ιράν ενώ ταυτόχρονα να περιθωριοποιήσει τις κοινωνικές και πολιτικές ομάδες που επιδιώκουν ειρηνικές και σταδιακές αλλαγές.
Με άλλα λόγια, η αμερικανική στρατηγική κινδυνεύει να πετύχει ακριβώς το αντίθετο από αυτό που υποτίθεται ότι επιδιώκει.
Η λανθασμένη ανάγνωση της ιρανικής κοινωνίας
Η πολιτική της Ουάσιγκτον απέναντι στο Ιράν βασίζεται εδώ και χρόνια σε μια θεμελιώδη παρανόηση: την ιδέα ότι το καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας είναι εύθραυστο και ότι μια εξωτερική πίεση ή στρατιωτική επίθεση μπορεί να προκαλέσει γρήγορη κατάρρευση.
Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Το πολιτικό σύστημα του Ιράν βασίζεται εδώ και δεκαετίες σε έναν σχετικά μικρό αλλά εξαιρετικά αφοσιωμένο πυρήνα υποστηρικτών, οι οποίοι θεωρούν τη διατήρηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας όχι απλώς πολιτική επιλογή αλλά ηθικό καθήκον.
Στη δυτική πολιτική συζήτηση αυτοί οι κύκλοι συχνά παρουσιάζονται ως «περιθωριακοί σκληροπυρηνικοί».
Ωστόσο, η επιρροή τους είναι πολύ μεγαλύτερη απ’ όσο συχνά αναγνωρίζεται.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η προεδρική εκλογική αναμέτρηση του 2024 στο Ιράν.
Ο πιο σκληροπυρηνικός υποψήφιος, ο Saeed Jalili, συγκέντρωσε σύμφωνα με τα επίσημα αποτελέσματα περισσότερες από 13 εκατομμύρια ψήφους στον δεύτερο γύρο.
Ακόμη και αν οι αριθμοί αυτοί αποτελούν αντικείμενο πολιτικής διαμάχης, το γεγονός παραμένει ότι ένα μεγάλο και πειθαρχημένο εκλογικό σώμα συνεχίζει να στηρίζει την πιο συγκρουσιακή πολιτική γραμμή του καθεστώτος.
Και αυτή η βάση δεν είναι απλώς εκλογική.
Υποστηρίζεται από ισχυρά δίκτυα που έχουν δημιουργηθεί εδώ και δεκαετίες.
Saeed Jalili
Ο ρόλος των ιδεολογικών και στρατιωτικών δομών
Στην καρδιά αυτού του πολιτικού συστήματος βρίσκεται το δίκτυο θεσμών που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης.
Οι Φρουροί της Επανάστασης δεν αποτελούν απλώς στρατιωτική δύναμη.
Είναι ταυτόχρονα πολιτική, οικονομική και ιδεολογική δομή με τεράστια επιρροή.
Μέσω αυτού του μηχανισμού συνδέονται θρησκευτικά ιδρύματα, πολιτικά κινήματα, οικονομικά συμφέροντα και κοινωνικές οργανώσεις.
Αυτές οι δομές δεν αντιπροσωπεύουν απαραίτητα την πλειοψηφία της ιρανικής κοινωνίας.
Ωστόσο διαθέτουν κάτι που συχνά λείπει από πιο φιλελεύθερα ή μεταρρυθμιστικά κινήματα: ισχυρή οργάνωση, πειθαρχία και σαφή ιδεολογική ταυτότητα.
Αυτό σημαίνει ότι σε περιόδους κρίσης αποκτούν δυσανάλογα μεγάλη πολιτική επιρροή.
Η κοινωνική κρίση στο Ιράν
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Ισλαμική Δημοκρατία αντιμετωπίζει σοβαρές εσωτερικές πιέσεις.
Χρόνια οικονομικής κρίσης — που οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στις διεθνείς κυρώσεις — έχουν πλήξει βαθιά το βιοτικό επίπεδο των πολιτών.
Παράλληλα, πολιτικές και κοινωνικές εντάσεις έχουν οδηγήσει σε επαναλαμβανόμενα κύματα διαμαρτυριών.
Οι μεγάλες διαδηλώσεις στις αρχές του 2026 ξέσπασαν, όταν πολλοί Ιρανοί ένιωσαν ότι η οικονομική και πολιτική πίεση είχε φτάσει στα όριά της.
Οι συγκρούσεις με τις δυνάμεις ασφαλείας υπήρξαν βίαιες και σύμφωνα με πολλές αναφορές οδήγησαν στον θάνατο χιλιάδων διαδηλωτών.
Ωστόσο, παρά τη σοβαρότητα της κρίσης, δεν υπήρξαν εμφανείς αποσκιρτήσεις από τον πυρήνα των μηχανισμών ασφαλείας του καθεστώτος.
Αυτό είναι κρίσιμο: τα αυταρχικά καθεστώτα δεν καταρρέουν επειδή υπάρχουν διαδηλώσεις.
Καταρρέουν όταν διασπαστεί ο μηχανισμός εξουσίας.
Kαι αυτό δεν έχει συμβεί.
Ο πόλεμος ως μηχανισμός συσπείρωσης
Η στρατιωτική επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ μπορεί να αλλάξει δραματικά τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσονται αυτές οι εσωτερικές εντάσεις.
Η ιστορία δείχνει ότι ο εξωτερικός πόλεμος συχνά ενισχύει τις πιο αφοσιωμένες πολιτικές ομάδες ενός καθεστώτος.
Όταν ένα κράτος αντιμετωπίζει στρατιωτική απειλή, η πολιτική σημασία μετατοπίζεται προς εκείνους που είναι έτοιμοι να το υπερασπιστούν.
Σε τέτοιες συνθήκες, η έννοια της πολιτικής νομιμοποίησης αλλάζει.
Η μετριοπάθεια, ο συμβιβασμός και η σταδιακή μεταρρύθμιση θεωρούνται συχνά σημάδια αδυναμίας.
Αντίθετα, η αφοσίωση, η ιδεολογική πίστη και η προθυμία για σύγκρουση αποκτούν μεγαλύτερη αξία.
Έτσι, ο πόλεμος λειτουργεί ως μηχανισμός πολιτικής συσπείρωσης.
Για ένα καθεστώς που αντιμετωπίζει εσωτερική κρίση, αυτό μπορεί να αποτελέσει απροσδόκητο πλεονέκτημα.
Η πολιτική δύναμη του «μαρτυρίου»
Αν μάλιστα η σύγκρουση οδηγήσει στη δολοφονία της ανώτατης ηγεσίας του Ιράν, οι συνέπειες μπορεί να είναι ακόμη πιο απρόβλεπτες.
Στην πολιτική κουλτούρα του σιιτικού Ισλάμ, η έννοια του μαρτυρίου έχει εξαιρετικά ισχυρό συμβολισμό.
Στο κέντρο αυτής της παράδοσης βρίσκεται η μνήμη του Imam Hussein, εγγονού του Προφήτη Muhammad, ο οποίος σκοτώθηκε τον 7ο αιώνα και θεωρείται σύμβολο αντίστασης απέναντι στην τυραννία.
Η πολιτική ρητορική της Ισλαμικής Δημοκρατίας έχει αξιοποιήσει επανειλημμένα αυτό το ιστορικό αφήγημα.
Αν ένας ανώτατος ηγέτης παρουσιαστεί ως «μάρτυρας» που σκοτώθηκε από ξένη δύναμη — ιδιαίτερα από τις Ηνωμένες Πολιτείες — η αφήγηση αυτή μπορεί να ενισχύσει δραματικά την ιδεολογική συνοχή των πιο πιστών υποστηρικτών του καθεστώτος.
Αντί να αποσταθεροποιήσει το σύστημα, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να το ριζοσπαστικοποιήσει ακόμη περισσότερο.
Εύλογα αρκετοί γεωπολιτικοί αναλυτές εκτιμούν πως στην παρούσα φάση οι Φρουροί της Επανάστασης είναι πανίσχυροι ενώ ορισμένοι εξ αυτών θεωρούν πως ο νέος ανώτατος πνευματικός ηγέτης του Ιράν, Mojtaba Khamenei απηχεί τις θέσεις και τη στρατηγική τους.
Η εξαφάνιση του πολιτικού «κέντρου»
Ίσως το πιο σοβαρό αποτέλεσμα του πολέμου να είναι η εξαφάνιση του πολιτικού χώρου για τις μετριοπαθείς δυνάμεις στο Ιράν.
Εδώ και χρόνια υπάρχει στο εσωτερικό της χώρας ένα χαλαρό πολιτικό «κέντρο» που περιλαμβάνει μεταρρυθμιστές πολιτικούς, τεχνοκράτες, ακτιβιστές της κοινωνίας των πολιτών και τμήματα της αστικής μεσαίας τάξης.
Οι ομάδες αυτές δεν συμφωνούν σε όλα. Ωστόσο μοιράζονται ορισμένες βασικές αρχές:
• προτίμηση στον πολιτικό πλουραλισμό
• επιδίωξη μη βίαιων μεταρρυθμίσεων
• αποφυγή μόνιμης σύγκρουσης με τη Δύση
Σε ορισμένες περιόδους κρίσης, αυτές οι δυνάμεις έχουν καταφέρει να δημιουργήσουν ευρύτερες συμμαχίες, ακόμη και με συντηρητικούς πολιτικούς που αναγνωρίζουν την ανάγκη αλλαγών.
Ο πόλεμος όμως συνήθως κλείνει αυτές τις πολιτικές δυνατότητες.
Όταν η πολιτική συζήτηση μετατρέπεται σε ζήτημα «πίστης ή προδοσίας», οι φωνές που επιδιώκουν συμβιβασμούς και γέφυρες περιθωριοποιούνται.
Η αποτυχία της αμερικανικής στρατηγικής
Αυτό ακριβώς είναι το παράδοξο της πολιτικής των ΗΠΑ απέναντι στο Ιράν.
Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι οι στρατιωτικές πιέσεις θα επιταχύνουν την πολιτική αλλαγή.
Στην πραγματικότητα όμως η ιστορία δείχνει το αντίθετο: εξωτερικές επιθέσεις συχνά ενισχύουν τα πιο σκληρά στοιχεία ενός καθεστώτος.
Τα πολιτικά συστήματα που βασίζονται σε ιδεολογικά οργανωμένα δίκτυα — όπως η Ισλαμική Δημοκρατία — τείνουν να είναι πιο ανθεκτικά απ’ όσο φαίνονται από έξω.
Η εξωτερική απειλή επιτρέπει στην ηγεσία να παρουσιάσει κάθε εσωτερική διαφωνία ως μέρος μιας ευρύτερης σύγκρουσης με ξένους εχθρούς.
Έτσι, αντί να επιταχύνει την αλλαγή, ο πόλεμος μπορεί να εδραιώσει την εξουσία των πιο αδιάλλακτων δυνάμεων.
Το πραγματικό κόστος
Στο τέλος, όμως, το μεγαλύτερο τίμημα δεν το πληρώνουν οι γεωπολιτικοί σχεδιαστές ούτε οι πολιτικοί ηγέτες.
Το πληρώνουν οι απλοί άνθρωποι.
Οι οικογένειες που ήδη αγωνίζονται να επιβιώσουν μέσα σε οικονομικές κυρώσεις και πληθωρισμό.
Οι νέοι Ιρανοί που ελπίζουν σε ένα διαφορετικό μέλλον.
Οι πολίτες που βρίσκονται παγιδευμένοι ανάμεσα στην κρατική καταστολή και την εξωτερική στρατιωτική πίεση.
Για αυτούς, οι στρατηγικές επιλογές της Ουάσιγκτον δεν είναι θεωρητικά παιχνίδια ισχύος.
Είναι η καθημερινή τους πραγματικότητα.
Και όσο η πολιτική των ΗΠΑ συνεχίζει να βασίζεται σε αυταπάτες για το πώς λειτουργεί η ιρανική κοινωνία, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος ο πόλεμος να ενισχύσει ακριβώς το καθεστώς που υποτίθεται ότι προσπαθεί να ανατρέψει — αφήνοντας πίσω του μόνο περισσότερη καταστροφή, περισσότερη καταπίεση και μια ακόμη χαμένη ευκαιρία για πραγματική πολιτική αλλαγή.
www.bankingnews.gr
Η στρατιωτική αυτή ενέργεια προκάλεσε αμέσως τεράστια ανησυχία για το ενδεχόμενο γενικευμένου πολέμου ενώ ήδη έχει επιφέρει νέα κύματα ανασφάλειας και δυστυχίας για εκατομμύρια απλούς πολίτες στο Ιράν.
Στις δυτικές αναλύσεις, το βασικό ερώτημα που κυριάρχησε σχεδόν αμέσως ήταν αν το καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας θα μπορούσε να καταρρεύσει.
Ορισμένοι αναλυτές υποστήριξαν ότι η «στρατηγική αποκεφαλισμού» — δηλαδή η εξόντωση της ανώτατης ηγεσίας — θα μπορούσε να οδηγήσει σε γρήγορη αλλαγή καθεστώτος, παρόμοια με πολιτικές εξελίξεις που παρατηρήθηκαν νωρίτερα μέσα στη χρονιά στη Βενεζουέλα.
Άλλοι, ωστόσο, προειδοποίησαν ότι το πολιτικό σύστημα του Ιράν είναι πολύ πιο ανθεκτικό απ’ όσο πιστεύουν πολλοί στην Ουάσιγκτον.
Το πραγματικό πρόβλημα όμως ίσως βρίσκεται αλλού — και αποκαλύπτει μια βαθιά στρατηγική αποτυχία της πολιτικής των ΗΠΑ.
Αντί να αποδυναμώσει το καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ο πόλεμος ενδέχεται να ενισχύσει ακριβώς τις πιο αδιάλλακτες και ιδεολογικά φανατικές δυνάμεις στο εσωτερικό του Ιράν ενώ ταυτόχρονα να περιθωριοποιήσει τις κοινωνικές και πολιτικές ομάδες που επιδιώκουν ειρηνικές και σταδιακές αλλαγές.
Με άλλα λόγια, η αμερικανική στρατηγική κινδυνεύει να πετύχει ακριβώς το αντίθετο από αυτό που υποτίθεται ότι επιδιώκει.
Η λανθασμένη ανάγνωση της ιρανικής κοινωνίας
Η πολιτική της Ουάσιγκτον απέναντι στο Ιράν βασίζεται εδώ και χρόνια σε μια θεμελιώδη παρανόηση: την ιδέα ότι το καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας είναι εύθραυστο και ότι μια εξωτερική πίεση ή στρατιωτική επίθεση μπορεί να προκαλέσει γρήγορη κατάρρευση.
Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Το πολιτικό σύστημα του Ιράν βασίζεται εδώ και δεκαετίες σε έναν σχετικά μικρό αλλά εξαιρετικά αφοσιωμένο πυρήνα υποστηρικτών, οι οποίοι θεωρούν τη διατήρηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας όχι απλώς πολιτική επιλογή αλλά ηθικό καθήκον.
Στη δυτική πολιτική συζήτηση αυτοί οι κύκλοι συχνά παρουσιάζονται ως «περιθωριακοί σκληροπυρηνικοί».
Ωστόσο, η επιρροή τους είναι πολύ μεγαλύτερη απ’ όσο συχνά αναγνωρίζεται.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η προεδρική εκλογική αναμέτρηση του 2024 στο Ιράν.
Ο πιο σκληροπυρηνικός υποψήφιος, ο Saeed Jalili, συγκέντρωσε σύμφωνα με τα επίσημα αποτελέσματα περισσότερες από 13 εκατομμύρια ψήφους στον δεύτερο γύρο.
Ακόμη και αν οι αριθμοί αυτοί αποτελούν αντικείμενο πολιτικής διαμάχης, το γεγονός παραμένει ότι ένα μεγάλο και πειθαρχημένο εκλογικό σώμα συνεχίζει να στηρίζει την πιο συγκρουσιακή πολιτική γραμμή του καθεστώτος.
Και αυτή η βάση δεν είναι απλώς εκλογική.
Υποστηρίζεται από ισχυρά δίκτυα που έχουν δημιουργηθεί εδώ και δεκαετίες.
Saeed Jalili
Ο ρόλος των ιδεολογικών και στρατιωτικών δομών
Στην καρδιά αυτού του πολιτικού συστήματος βρίσκεται το δίκτυο θεσμών που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης.
Οι Φρουροί της Επανάστασης δεν αποτελούν απλώς στρατιωτική δύναμη.
Είναι ταυτόχρονα πολιτική, οικονομική και ιδεολογική δομή με τεράστια επιρροή.
Μέσω αυτού του μηχανισμού συνδέονται θρησκευτικά ιδρύματα, πολιτικά κινήματα, οικονομικά συμφέροντα και κοινωνικές οργανώσεις.
Αυτές οι δομές δεν αντιπροσωπεύουν απαραίτητα την πλειοψηφία της ιρανικής κοινωνίας.
Ωστόσο διαθέτουν κάτι που συχνά λείπει από πιο φιλελεύθερα ή μεταρρυθμιστικά κινήματα: ισχυρή οργάνωση, πειθαρχία και σαφή ιδεολογική ταυτότητα.
Αυτό σημαίνει ότι σε περιόδους κρίσης αποκτούν δυσανάλογα μεγάλη πολιτική επιρροή.
Η κοινωνική κρίση στο Ιράν
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Ισλαμική Δημοκρατία αντιμετωπίζει σοβαρές εσωτερικές πιέσεις.
Χρόνια οικονομικής κρίσης — που οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στις διεθνείς κυρώσεις — έχουν πλήξει βαθιά το βιοτικό επίπεδο των πολιτών.
Παράλληλα, πολιτικές και κοινωνικές εντάσεις έχουν οδηγήσει σε επαναλαμβανόμενα κύματα διαμαρτυριών.
Οι μεγάλες διαδηλώσεις στις αρχές του 2026 ξέσπασαν, όταν πολλοί Ιρανοί ένιωσαν ότι η οικονομική και πολιτική πίεση είχε φτάσει στα όριά της.
Οι συγκρούσεις με τις δυνάμεις ασφαλείας υπήρξαν βίαιες και σύμφωνα με πολλές αναφορές οδήγησαν στον θάνατο χιλιάδων διαδηλωτών.
Ωστόσο, παρά τη σοβαρότητα της κρίσης, δεν υπήρξαν εμφανείς αποσκιρτήσεις από τον πυρήνα των μηχανισμών ασφαλείας του καθεστώτος.
Αυτό είναι κρίσιμο: τα αυταρχικά καθεστώτα δεν καταρρέουν επειδή υπάρχουν διαδηλώσεις.
Καταρρέουν όταν διασπαστεί ο μηχανισμός εξουσίας.
Kαι αυτό δεν έχει συμβεί.
Ο πόλεμος ως μηχανισμός συσπείρωσης
Η στρατιωτική επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ μπορεί να αλλάξει δραματικά τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσονται αυτές οι εσωτερικές εντάσεις.
Η ιστορία δείχνει ότι ο εξωτερικός πόλεμος συχνά ενισχύει τις πιο αφοσιωμένες πολιτικές ομάδες ενός καθεστώτος.
Όταν ένα κράτος αντιμετωπίζει στρατιωτική απειλή, η πολιτική σημασία μετατοπίζεται προς εκείνους που είναι έτοιμοι να το υπερασπιστούν.
Σε τέτοιες συνθήκες, η έννοια της πολιτικής νομιμοποίησης αλλάζει.
Η μετριοπάθεια, ο συμβιβασμός και η σταδιακή μεταρρύθμιση θεωρούνται συχνά σημάδια αδυναμίας.
Αντίθετα, η αφοσίωση, η ιδεολογική πίστη και η προθυμία για σύγκρουση αποκτούν μεγαλύτερη αξία.
Έτσι, ο πόλεμος λειτουργεί ως μηχανισμός πολιτικής συσπείρωσης.
Για ένα καθεστώς που αντιμετωπίζει εσωτερική κρίση, αυτό μπορεί να αποτελέσει απροσδόκητο πλεονέκτημα.
Η πολιτική δύναμη του «μαρτυρίου»
Αν μάλιστα η σύγκρουση οδηγήσει στη δολοφονία της ανώτατης ηγεσίας του Ιράν, οι συνέπειες μπορεί να είναι ακόμη πιο απρόβλεπτες.
Στην πολιτική κουλτούρα του σιιτικού Ισλάμ, η έννοια του μαρτυρίου έχει εξαιρετικά ισχυρό συμβολισμό.
Στο κέντρο αυτής της παράδοσης βρίσκεται η μνήμη του Imam Hussein, εγγονού του Προφήτη Muhammad, ο οποίος σκοτώθηκε τον 7ο αιώνα και θεωρείται σύμβολο αντίστασης απέναντι στην τυραννία.
Η πολιτική ρητορική της Ισλαμικής Δημοκρατίας έχει αξιοποιήσει επανειλημμένα αυτό το ιστορικό αφήγημα.
Αν ένας ανώτατος ηγέτης παρουσιαστεί ως «μάρτυρας» που σκοτώθηκε από ξένη δύναμη — ιδιαίτερα από τις Ηνωμένες Πολιτείες — η αφήγηση αυτή μπορεί να ενισχύσει δραματικά την ιδεολογική συνοχή των πιο πιστών υποστηρικτών του καθεστώτος.
Αντί να αποσταθεροποιήσει το σύστημα, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να το ριζοσπαστικοποιήσει ακόμη περισσότερο.
Εύλογα αρκετοί γεωπολιτικοί αναλυτές εκτιμούν πως στην παρούσα φάση οι Φρουροί της Επανάστασης είναι πανίσχυροι ενώ ορισμένοι εξ αυτών θεωρούν πως ο νέος ανώτατος πνευματικός ηγέτης του Ιράν, Mojtaba Khamenei απηχεί τις θέσεις και τη στρατηγική τους.
Η εξαφάνιση του πολιτικού «κέντρου»
Ίσως το πιο σοβαρό αποτέλεσμα του πολέμου να είναι η εξαφάνιση του πολιτικού χώρου για τις μετριοπαθείς δυνάμεις στο Ιράν.
Εδώ και χρόνια υπάρχει στο εσωτερικό της χώρας ένα χαλαρό πολιτικό «κέντρο» που περιλαμβάνει μεταρρυθμιστές πολιτικούς, τεχνοκράτες, ακτιβιστές της κοινωνίας των πολιτών και τμήματα της αστικής μεσαίας τάξης.
Οι ομάδες αυτές δεν συμφωνούν σε όλα. Ωστόσο μοιράζονται ορισμένες βασικές αρχές:
• προτίμηση στον πολιτικό πλουραλισμό
• επιδίωξη μη βίαιων μεταρρυθμίσεων
• αποφυγή μόνιμης σύγκρουσης με τη Δύση
Σε ορισμένες περιόδους κρίσης, αυτές οι δυνάμεις έχουν καταφέρει να δημιουργήσουν ευρύτερες συμμαχίες, ακόμη και με συντηρητικούς πολιτικούς που αναγνωρίζουν την ανάγκη αλλαγών.
Ο πόλεμος όμως συνήθως κλείνει αυτές τις πολιτικές δυνατότητες.
Όταν η πολιτική συζήτηση μετατρέπεται σε ζήτημα «πίστης ή προδοσίας», οι φωνές που επιδιώκουν συμβιβασμούς και γέφυρες περιθωριοποιούνται.
Η αποτυχία της αμερικανικής στρατηγικής
Αυτό ακριβώς είναι το παράδοξο της πολιτικής των ΗΠΑ απέναντι στο Ιράν.
Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι οι στρατιωτικές πιέσεις θα επιταχύνουν την πολιτική αλλαγή.
Στην πραγματικότητα όμως η ιστορία δείχνει το αντίθετο: εξωτερικές επιθέσεις συχνά ενισχύουν τα πιο σκληρά στοιχεία ενός καθεστώτος.
Τα πολιτικά συστήματα που βασίζονται σε ιδεολογικά οργανωμένα δίκτυα — όπως η Ισλαμική Δημοκρατία — τείνουν να είναι πιο ανθεκτικά απ’ όσο φαίνονται από έξω.
Η εξωτερική απειλή επιτρέπει στην ηγεσία να παρουσιάσει κάθε εσωτερική διαφωνία ως μέρος μιας ευρύτερης σύγκρουσης με ξένους εχθρούς.
Έτσι, αντί να επιταχύνει την αλλαγή, ο πόλεμος μπορεί να εδραιώσει την εξουσία των πιο αδιάλλακτων δυνάμεων.
Το πραγματικό κόστος
Στο τέλος, όμως, το μεγαλύτερο τίμημα δεν το πληρώνουν οι γεωπολιτικοί σχεδιαστές ούτε οι πολιτικοί ηγέτες.
Το πληρώνουν οι απλοί άνθρωποι.
Οι οικογένειες που ήδη αγωνίζονται να επιβιώσουν μέσα σε οικονομικές κυρώσεις και πληθωρισμό.
Οι νέοι Ιρανοί που ελπίζουν σε ένα διαφορετικό μέλλον.
Οι πολίτες που βρίσκονται παγιδευμένοι ανάμεσα στην κρατική καταστολή και την εξωτερική στρατιωτική πίεση.
Για αυτούς, οι στρατηγικές επιλογές της Ουάσιγκτον δεν είναι θεωρητικά παιχνίδια ισχύος.
Είναι η καθημερινή τους πραγματικότητα.
Και όσο η πολιτική των ΗΠΑ συνεχίζει να βασίζεται σε αυταπάτες για το πώς λειτουργεί η ιρανική κοινωνία, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος ο πόλεμος να ενισχύσει ακριβώς το καθεστώς που υποτίθεται ότι προσπαθεί να ανατρέψει — αφήνοντας πίσω του μόνο περισσότερη καταστροφή, περισσότερη καταπίεση και μια ακόμη χαμένη ευκαιρία για πραγματική πολιτική αλλαγή.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών