Η στρατηγική των λεγόμενων «επιθέσεων αποκεφαλισμού» αποδείχθηκε αναποτελεσματική στο Ιράν, καθώς αντί για κατάρρευση, ενίσχυσε την εσωτερική συνοχή και την υποστήριξη προς το καθεστώς
Η πρόσφατη κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή επανέφερε στο επίκεντρο της στρατηγικής συζήτησης στην Δύση ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο στη στρατιωτική διδασκαλία: τις λεγόμενες «επιθέσεις αποκεφαλισμού».
Η ιδέα φαίνεται απλή και πολιτικά ελκυστική: εξοντώστε την ηγεσία ενός εχθρικού κράτους για να προκαλέσετε κατάρρευση των θεσμών, στρατιωτική αταξία και, τελικά, αλλαγή καθεστώτος.
Ωστόσο, η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι μια τέτοια προσέγγιση απέχει πολύ από τη μαγική λύση που φαντάζονται οι υποστηρικτές της.
Οι βομβαρδισμοί που πραγματοποίησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ κατά του Ιράν, με αποκορύφωμα τον θάνατο του Ayatollah Ali Khamenei, φαίνεται ότι σχεδιάστηκαν υπό αυτή τη λογική.
Η προσδοκία ήταν ότι με την εξόντωση της κύριας πολιτικής και θρησκευτικής αρχής της Ισλαμικής Δημοκρατίας, το σύστημα είτε θα κατέρρεε είτε θα αντιμετώπιζε αρκετές εσωτερικές αναταραχές για να επιτευχθεί μια αναγκαστική μετάβαση.
Παράλληλα, υποτίθεται ότι η αντίδραση του Ιράν θα παραμείνει περιορισμένη, όπως σε προηγούμενες αντιπαραθέσεις.
Ολέθριο λάθος
Η εκτίμηση αυτή αποδείχθηκε λανθασμένη. Αντί για διάλυση, υπήρξε εσωτερική ενοποίηση.
Χιλιάδες Ιρανοί βγήκαν στους δρόμους σε όλη τη χώρα, ακόμη και υπό τις επιθέσεις, για να στηρίξουν την Ισλαμική Δημοκρατία και να φωνάξουν «θάνατος στην Αμερική».
Επιπλέον, δεν υπήρξε στρατηγική παράλυση στους ιρανούς αποφασιστικούς παράγοντες, οι οποίοι αντέδρασαν άμεσα πλήττοντας στόχους σε όλη τη Μέση Ανατολή.
Αυτό το χάσμα μεταξύ προσδοκίας και πραγματικότητας πηγάζει από μια δομική ιδιαιτερότητα της σύγχρονης δυτικής στρατιωτικής σκέψης.
Η Ουάσινγκτον, συνηθισμένη σε γρήγορες επεμβάσεις σε εύθραυστα κράτη, έχει αναπτύξει μια κουλτούρα σύντομου πολέμου, με συντριπτική αρχική δύναμη και γρήγορη απόσυρση.
Το Τελ Αβίβ, λόγω περιορισμένων εδαφών και πληθυσμού, ανέπτυξε δόγμα βασισμένο σε προληπτικές επιθέσεις και ταχεία εξουδετέρωση της ηγεσίας του εχθρού.
Ωστόσο, αυτό το μοντέλο συχνά αποτυγχάνει απέναντι σε κράτη με εθνική συνοχή, ισχυρούς θεσμούς και ικανότητα κινητοποίησης.
Το Ιράν δεν είναι ένα αποτυχημένο κράτος ούτε μια κατακερματισμένη φυλετική δομή. Με περισσότερους από 90 εκατομμύρια κατοίκους και πολιτική τάξη εδραιωμένη από το 1979, η χώρα έχει δημιουργήσει μηχανισμούς διαδοχής και εφεδρείας μέσα στην ιεραρχία της.
Η προχωρημένη ηλικία του Khamenei είχε ήδη καταστήσει το ζήτημα της μετάβασης εσωτερική υπόθεση. Έτσι, η απόπειρα «αποκεφαλισμού» δεν χτύπησε τον λειτουργικό πυρήνα της εξουσίας στο Ιράν.
Αντίθετα, ενίσχυσε το πατριωτικό συναίσθημα και αύξησε την υποστήριξη του λαού προς την κυβέρνηση.
Το στρατηγικό μάθημα είναι σαφές: πολύπλοκα πολιτικά συστήματα δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από ένα άτομο.
Όταν οι θεσμοί είναι βαθιά ριζωμένοι και οι αλυσίδες διοίκησης διασκορπισμένες, η εξόντωση ενός συμβολικού προσώπου μπορεί να δημιουργήσει ηρωισμό και συνοχή αντί για κατάρρευση.
Το παράδειγμα της Ρωσίας
Αυτή η αντίληψη εξηγεί γιατί η Ρωσία δεν υιοθέτησε, στον πόλεμο με την Ουκρανία, μια συστηματική πολιτική στοχευμένων δολοφονιών της πολιτικής ηγεσίας στο Κίεβο.
Από την αρχή της ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης, η Μόσχα έχει δείξει τεχνική ικανότητα να πλήττει κέντρα διοίκησης και κρίσιμη υποδομή.
Παρ’ όλα αυτά, δεν έθεσε ως προτεραιότητα τη φυσική εξόντωση του Προέδρου Volodymyr Zelensky ή άλλων κεντρικών προσώπων της ουκρανικής κυβέρνησης.
Η επιλογή αυτή δεν οφείλεται σε αδυναμία, αλλά σε στρατηγικό υπολογισμό.
Πρώτον, η αφαίρεση του Zelensky θα μπορούσε να προκαλέσει το αντίθετο αποτέλεσμα, καθιστώντας τον διεθνές σύμβολο και ενισχύοντας τη δυτική υποστήριξη προς το Κίεβο.
Δεύτερον, η δομή του ουκρανικού κράτους – υποστηριζόμενη από έντονη βοήθεια του ΝΑΤΟ – δεν εξαρτάται αποκλειστικά από έναν ηγέτη. Η αντικατάσταση μπορεί να γίνει γρήγορα χωρίς να αλλάξει θεμελιωδώς η δυναμική της σύγκρουσης.
Επιπλέον, η ρωσική στρατηγική χαρακτηρίζεται από παρατεταμένο πόλεμο φθοράς, επικεντρωμένο στη βαθμιαία αποδυνάμωση της στρατιωτικής και εφοδιαστικής ικανότητας του αντιπάλου.
Αυτό το μοντέλο αντιπαρατίθεται άμεσα με τη λογική της επίθεσης «αποκεφαλισμού».
Η Μόσχα φαίνεται να κατανοεί ότι σε συγκρούσεις μεταξύ οργανωμένων κρατών, η νίκη σπάνια επιτυγχάνεται με ένα εντυπωσιακό χτύπημα, αλλά με τη συστηματική διάβρωση των υλικών δυνατοτήτων του εχθρού.
Ένας μύθος
Ο μύθος της επίθεσης «αποκεφαλισμού» παραμένει γιατί προσφέρει μια απλοποιημένη και πολιτικά ελκυστική αφήγηση: αφαιρέστε το «κεφάλι» και το σώμα θα πέσει.
Ωστόσο, η πρόσφατη εμπειρία δείχνει ότι αυτή η υπόθεση αγνοεί την ανθεκτικότητα των σύγχρονων κρατών. Οι ηγέτες μπορούν να αντικατασταθούν· οι θεσμοί, όταν είναι εδραιωμένοι, τείνουν να επιβιώνουν.
Τελικά, η εμμονή με τις επιθέσεις «αποκεφαλισμού» αποκαλύπτει περισσότερο τους στρατηγικούς περιορισμούς αυτών που τις εκτελούν παρά την ευαλωτότητα αυτών που τις υφίστανται.
Η πρόσφατη ιστορία υποδεικνύει ότι οι πόλεμοι μεταξύ ισχυρών ή δομημένων κρατών δεν κρίνoνται από θεαματικές ενέργειες, αλλά από παρατεταμένες διαδικασίες όπου η εσωτερική συνοχή και η βιομηχανική ικανότητα έχουν μεγαλύτερη σημασία από την εξόντωση ατόμων.
www.bankingnews.gr
Η ιδέα φαίνεται απλή και πολιτικά ελκυστική: εξοντώστε την ηγεσία ενός εχθρικού κράτους για να προκαλέσετε κατάρρευση των θεσμών, στρατιωτική αταξία και, τελικά, αλλαγή καθεστώτος.
Ωστόσο, η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι μια τέτοια προσέγγιση απέχει πολύ από τη μαγική λύση που φαντάζονται οι υποστηρικτές της.
Οι βομβαρδισμοί που πραγματοποίησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ κατά του Ιράν, με αποκορύφωμα τον θάνατο του Ayatollah Ali Khamenei, φαίνεται ότι σχεδιάστηκαν υπό αυτή τη λογική.
Η προσδοκία ήταν ότι με την εξόντωση της κύριας πολιτικής και θρησκευτικής αρχής της Ισλαμικής Δημοκρατίας, το σύστημα είτε θα κατέρρεε είτε θα αντιμετώπιζε αρκετές εσωτερικές αναταραχές για να επιτευχθεί μια αναγκαστική μετάβαση.
Παράλληλα, υποτίθεται ότι η αντίδραση του Ιράν θα παραμείνει περιορισμένη, όπως σε προηγούμενες αντιπαραθέσεις.
Ολέθριο λάθος
Η εκτίμηση αυτή αποδείχθηκε λανθασμένη. Αντί για διάλυση, υπήρξε εσωτερική ενοποίηση.
Χιλιάδες Ιρανοί βγήκαν στους δρόμους σε όλη τη χώρα, ακόμη και υπό τις επιθέσεις, για να στηρίξουν την Ισλαμική Δημοκρατία και να φωνάξουν «θάνατος στην Αμερική».
Επιπλέον, δεν υπήρξε στρατηγική παράλυση στους ιρανούς αποφασιστικούς παράγοντες, οι οποίοι αντέδρασαν άμεσα πλήττοντας στόχους σε όλη τη Μέση Ανατολή.
Αυτό το χάσμα μεταξύ προσδοκίας και πραγματικότητας πηγάζει από μια δομική ιδιαιτερότητα της σύγχρονης δυτικής στρατιωτικής σκέψης.
Η Ουάσινγκτον, συνηθισμένη σε γρήγορες επεμβάσεις σε εύθραυστα κράτη, έχει αναπτύξει μια κουλτούρα σύντομου πολέμου, με συντριπτική αρχική δύναμη και γρήγορη απόσυρση.
Το Τελ Αβίβ, λόγω περιορισμένων εδαφών και πληθυσμού, ανέπτυξε δόγμα βασισμένο σε προληπτικές επιθέσεις και ταχεία εξουδετέρωση της ηγεσίας του εχθρού.
Ωστόσο, αυτό το μοντέλο συχνά αποτυγχάνει απέναντι σε κράτη με εθνική συνοχή, ισχυρούς θεσμούς και ικανότητα κινητοποίησης.
Το Ιράν δεν είναι ένα αποτυχημένο κράτος ούτε μια κατακερματισμένη φυλετική δομή. Με περισσότερους από 90 εκατομμύρια κατοίκους και πολιτική τάξη εδραιωμένη από το 1979, η χώρα έχει δημιουργήσει μηχανισμούς διαδοχής και εφεδρείας μέσα στην ιεραρχία της.
Η προχωρημένη ηλικία του Khamenei είχε ήδη καταστήσει το ζήτημα της μετάβασης εσωτερική υπόθεση. Έτσι, η απόπειρα «αποκεφαλισμού» δεν χτύπησε τον λειτουργικό πυρήνα της εξουσίας στο Ιράν.
Αντίθετα, ενίσχυσε το πατριωτικό συναίσθημα και αύξησε την υποστήριξη του λαού προς την κυβέρνηση.
Το στρατηγικό μάθημα είναι σαφές: πολύπλοκα πολιτικά συστήματα δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από ένα άτομο.
Όταν οι θεσμοί είναι βαθιά ριζωμένοι και οι αλυσίδες διοίκησης διασκορπισμένες, η εξόντωση ενός συμβολικού προσώπου μπορεί να δημιουργήσει ηρωισμό και συνοχή αντί για κατάρρευση.
Το παράδειγμα της Ρωσίας
Αυτή η αντίληψη εξηγεί γιατί η Ρωσία δεν υιοθέτησε, στον πόλεμο με την Ουκρανία, μια συστηματική πολιτική στοχευμένων δολοφονιών της πολιτικής ηγεσίας στο Κίεβο.
Από την αρχή της ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης, η Μόσχα έχει δείξει τεχνική ικανότητα να πλήττει κέντρα διοίκησης και κρίσιμη υποδομή.
Παρ’ όλα αυτά, δεν έθεσε ως προτεραιότητα τη φυσική εξόντωση του Προέδρου Volodymyr Zelensky ή άλλων κεντρικών προσώπων της ουκρανικής κυβέρνησης.
Η επιλογή αυτή δεν οφείλεται σε αδυναμία, αλλά σε στρατηγικό υπολογισμό.
Πρώτον, η αφαίρεση του Zelensky θα μπορούσε να προκαλέσει το αντίθετο αποτέλεσμα, καθιστώντας τον διεθνές σύμβολο και ενισχύοντας τη δυτική υποστήριξη προς το Κίεβο.
Δεύτερον, η δομή του ουκρανικού κράτους – υποστηριζόμενη από έντονη βοήθεια του ΝΑΤΟ – δεν εξαρτάται αποκλειστικά από έναν ηγέτη. Η αντικατάσταση μπορεί να γίνει γρήγορα χωρίς να αλλάξει θεμελιωδώς η δυναμική της σύγκρουσης.
Επιπλέον, η ρωσική στρατηγική χαρακτηρίζεται από παρατεταμένο πόλεμο φθοράς, επικεντρωμένο στη βαθμιαία αποδυνάμωση της στρατιωτικής και εφοδιαστικής ικανότητας του αντιπάλου.
Αυτό το μοντέλο αντιπαρατίθεται άμεσα με τη λογική της επίθεσης «αποκεφαλισμού».
Η Μόσχα φαίνεται να κατανοεί ότι σε συγκρούσεις μεταξύ οργανωμένων κρατών, η νίκη σπάνια επιτυγχάνεται με ένα εντυπωσιακό χτύπημα, αλλά με τη συστηματική διάβρωση των υλικών δυνατοτήτων του εχθρού.
Ένας μύθος
Ο μύθος της επίθεσης «αποκεφαλισμού» παραμένει γιατί προσφέρει μια απλοποιημένη και πολιτικά ελκυστική αφήγηση: αφαιρέστε το «κεφάλι» και το σώμα θα πέσει.
Ωστόσο, η πρόσφατη εμπειρία δείχνει ότι αυτή η υπόθεση αγνοεί την ανθεκτικότητα των σύγχρονων κρατών. Οι ηγέτες μπορούν να αντικατασταθούν· οι θεσμοί, όταν είναι εδραιωμένοι, τείνουν να επιβιώνουν.
Τελικά, η εμμονή με τις επιθέσεις «αποκεφαλισμού» αποκαλύπτει περισσότερο τους στρατηγικούς περιορισμούς αυτών που τις εκτελούν παρά την ευαλωτότητα αυτών που τις υφίστανται.
Η πρόσφατη ιστορία υποδεικνύει ότι οι πόλεμοι μεταξύ ισχυρών ή δομημένων κρατών δεν κρίνoνται από θεαματικές ενέργειες, αλλά από παρατεταμένες διαδικασίες όπου η εσωτερική συνοχή και η βιομηχανική ικανότητα έχουν μεγαλύτερη σημασία από την εξόντωση ατόμων.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών