14 Φεβρουαρίου: Μια ημερομηνία χαραγμένη με μύθους και αίμα
Η 14η Φεβρουαρίου αποτελεί το σημείο συνάντησης αρχαίων παγανιστικών τελετουργιών, χριστιανικών θρύλων και μεσαιωνικών εθίμων.
Σήμερα, η γιορτή του Αγίου Βαλεντίνου έχει εξελιχθεί σε μια παγκόσμια ημέρα αγάπης, όπου τα δώρα και οι εξομολογήσεις κυριαρχούν, όμως η ιστορία της είναι πολύ πιο περίπλοκη και σκοτεινή.
Στην εποχή μας, η γιορτή δεν περιορίζεται σε θρησκευτικά πλαίσια· εκατομμύρια ζευγάρια σε όλο τον κόσμο ανταλλάσσουν δώρα και διοργανώνουν εκπλήξεις, παρά τις πολιτισμικές διαφορές κάθε χώρας.
Η σκοτεινή ρίζα: Τα παγανιστικά Λουπερκάλια και η κάθαρση
Μια από τις πιο ισχυρές θεωρίες συνδέει τη γιορτή με τα αρχαιορωμαϊκά Lupercalia (13-15 Φεβρουαρίου), μια γιορτή κάθαρσης και γονιμότητας προς τιμήν του θεού Πάνα και της Λούπερκα.
Η Luperca (Luperca) ήταν μια κεντρική, αν και κάπως μυστηριώδης, μορφή της ρωμαϊκής μυθολογίας, άρρηκτα συνδεδεμένη με τις ρίζες της Ρώμης.
1. Η Λύκαινα της Ρώμης
Σύμφωνα με την επικρατέστερη παράδοση, η Luperca ήταν η ιερή λύκαινα που βρήκε τον Ρωμύλο και τον Ρέμο στις όχθες του Τίβερη.
Αντί να τους κατασπαράξει, τους θήλασε και τους προστάτευσε μέσα σε μια σπηλιά στον Παλατίνο Λόφο, γνωστή ως Lupercal.
2. Θεά Άκκα Λαρεντία
Συχνά ταυτιζόταν με τη θεά Άκκα Λαρεντία (τη γυναίκα του βοσκού Φαυστύλου που ανέθρεψε τα δίδυμα) ή θεωρούνταν η θηλυκή πλευρά του θεού Λούπερκου (προστάτη των κοπαδιών από τους λύκους).
Το «ράπισμα» της γονιμότητας
Οι ιερείς (Luperci) θυσίαζαν ζώα (κατσίκια και σκύλους).
Στη συνέχεια, έκοβαν λωρίδες από το δέρμα των θυσιασμένων ζώων (τις ονόμαζαν februa, από όπου προέρχεται και ο μήνας Φεβρουάριος) και έτρεχαν γύρω από τον Παλατίνο Λόφο, χρησιμοποιώντας τις λωρίδες για να χτυπούν απαλά τις γυναίκες, μια τελετουργία που υποτίθεται ότι χάριζε γονιμότητα και εύκολη γέννα.
Όταν ο Χριστιανισμός άρχισε να επικρατεί, η Εκκλησία ήθελε να σταματήσει αυτές τις «άγριες» παγανιστικές τελετές που περιελάμβαναν ημίγυμνους άνδρες και θυσίες ζώων.
Για να ικανοποιήσει την ανάγκη του λαού για μια γιορτή στα μέσα Φεβρουαρίου που να αφορά την αγάπη και τη δημιουργία ζωής, ο Πάπας Γελάσιος Α΄ το 494 μ.Χ., αφότου απαγόρευσε αυτές τις τελετές ως κατάλοιπα του παγανισμού, όρισε τη 14η Φεβρουαρίου ως ημέρα μνήμης του Αγίου Βαλεντίνου.
Ποιος ήταν ο πραγματικός Άγιος Βαλεντίνος;
Η ιστορική έρευνα δείχνει ότι πίσω από το όνομα κρύβονται τουλάχιστον δύο μάρτυρες του 3ου αιώνα:
- ο Βαλεντίνος ο Ρωμαίος (πρεσβύτερος στη Ρώμη) και
- ο Βαλεντίνος του Interamne (επίσκοπος στην τωρινή Terni της Ιταλίας).
Οι βιογραφίες τους συγχωνεύθηκαν σε έναν ενιαίο θρύλο.
Το θαύμα της πίστης:
Ο επίσκοπος Βαλεντίνος λέγεται ότι θεράπευσε τον ετοιμοθάνατο γιο ενός αριστοκράτη μέσω προσευχής, γεγονός που οδήγησε σε μαζικούς εκχριστιανισμούς.
Αυτό εξόργισε τις αρχές, οι οποίες τον βασάνισαν και τον αποκεφάλισαν.
Οι μαθητές του μετέφεραν το σώμα του στην Terni, όπου τα λείψανά του φυλάσσονται μέχρι σήμερα.
Ο προστάτης των παράνομων γάμων:
Ο πιο δημοφιλής θρύλος αφορά τον ιερέα που ζούσε επί αυτοκράτορα Κλαύδιου Β΄.
Ο αυτοκράτορας απαγόρευσε τους γάμους στους στρατιώτες για να είναι πιο αφοσιωμένοι στον πόλεμο.
Ο Βαλεντίνος τους πάντρευε κρυφά, συνελήφθη και ρίχτηκε στη φυλακή.
Εκεί, λέγεται ότι θεράπευσε την τυφλή κόρη του δεσμοφύλακα και, πριν την εκτέλεσή του στις 14 Φεβρουαρίου, της έστειλε ένα γράμμα υπογράφοντας: «Ο δικός σου Βαλεντίνος».
Από τον Μεσαίωνα στην εμπορική έκρηξη
Η θρησκευτική λατρεία υποχώρησε μπροστά στα κοσμικά έθιμα κατά την Αναγέννηση, όταν ο έρωτας υμνήθηκε από ποιητές. Τον 15ο αιώνα στην Αγγλία εμφανίστηκαν οι πρώτες χειρόγραφες κάρτες. Το 1969, η Καθολική Εκκλησία αφαίρεσε τον Άγιο Βαλεντίνο από τη λίστα των υποχρεωτικών αγίων λόγω έλλειψης ιστορικών στοιχείων, παραμένοντας πλέον μια λαϊκή και όχι εκκλησιαστική παράδοση.
Παγκόσμιες παραδόσεις και τοπικά έθιμα
Η πρώτη «Βαλεντίνα»: Το αρχαιότερο σωζόμενο γράμμα στάλθηκε το 1415 από τον Δούκα Κάρολο της Ορλεάνης μέσα από τη φυλακή του Πύργου του Λονδίνου.
Σήμερα βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο.
Οι κάρτες Howland: Οι πρώτες μαζικές κάρτες τυπώθηκαν στις ΗΠΑ στα τέλη του 19ου αιώνα από την Esther Howland, η οποία κέρδισε το απίστευτο για την εποχή ποσό των 5.000 δολαρίων τον πρώτο χρόνο.
Γερμανία: Οι εραστές ανταλλάσσουν δώρα σε σχήμα γουρουνιού (σύμβολο τύχης και πάθους) και μπισκότα τζίντζερ με ερωτικές επιγραφές.
Σκανδιναβία (Δανία/Νορβηγία): Στέλνουν ανώνυμα σημειώματα (gaekkebrev).
Αν ο παραλήπτης μαντέψει τον αποστολέα, κερδίζει ένα σοκολατένιο αυγό το Πάσχα.
Ισπανία: Στη Βαλένθια η «πραγματική» γιορτή είναι στις 9 Οκτωβρίου (Αγίου Διονυσίου), όπου οι άνδρες δίνουν στις γυναίκες το mocaora, ένα γλύκισμα αμυγδαλωτού τυλιγμένο σε μεταξωτό μαντήλι.
Φιλιππίνες: Χιλιάδες ζευγάρια επιλέγουν τη 14η Φεβρουαρίου για μαζικούς γάμους σε δημόσιους χώρους.
Νότια Κορέα: Η γιορτή διαρκεί τρεις μήνες.
Τον Φεβρουάριο οι γυναίκες δίνουν σοκολάτα, τον Μάρτιο οι άνδρες ανταποδίδουν (Λευκή Ημέρα) και τον Απρίλιο οι εργένηδες τρώνε noodles με μαύρη σάλτσα (Μαύρη Ημέρα).
Ρωσία: η δημοτικότητα της γιορτής εκτινάχθηκε τη δεκαετία του 1990 με τη διείσδυση της δυτικής κουλτούρας.
Ωστόσο, πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι η πλειοψηφία των Ρώσων πλέον δεν τη θεωρεί επίσημη γιορτή.
Ως απάντηση, καθιερώθηκε η Ημέρα της Οικογένειας, της Αγάπης και της Πίστης στις 8 Ιουλίου (μνήμη των Αγίων Πέτρου και Φεβρωνίας), οι οποίοι θεωρούνται οι προστάτες του χριστιανικού γάμου.
Παρόλα αυτά, περίπου το ένα τρίτο του πληθυσμού εξακολουθεί να γιορτάζει στις 14 Φεβρουαρίου.
Η ουσία της γιορτής
Παρά τις διαφορετικές μορφές που παίρνει ο εορτασμός –από ρομαντικά δείπνα και όρκους πίστης μέχρι ακραίες περιπέτειες όπως πτώσεις με αλεξίπτωτο– η κεντρική ιδέα παραμένει η ίδια: μια υπενθύμιση της αξίας της αγάπης, της εγγύτητας και της ανθρώπινης προσοχής σε έναν κόσμο που συχνά τις ξεχνά.
www.bankignews.gr
Σήμερα, η γιορτή του Αγίου Βαλεντίνου έχει εξελιχθεί σε μια παγκόσμια ημέρα αγάπης, όπου τα δώρα και οι εξομολογήσεις κυριαρχούν, όμως η ιστορία της είναι πολύ πιο περίπλοκη και σκοτεινή.
Στην εποχή μας, η γιορτή δεν περιορίζεται σε θρησκευτικά πλαίσια· εκατομμύρια ζευγάρια σε όλο τον κόσμο ανταλλάσσουν δώρα και διοργανώνουν εκπλήξεις, παρά τις πολιτισμικές διαφορές κάθε χώρας.
Η σκοτεινή ρίζα: Τα παγανιστικά Λουπερκάλια και η κάθαρση
Μια από τις πιο ισχυρές θεωρίες συνδέει τη γιορτή με τα αρχαιορωμαϊκά Lupercalia (13-15 Φεβρουαρίου), μια γιορτή κάθαρσης και γονιμότητας προς τιμήν του θεού Πάνα και της Λούπερκα.
Η Luperca (Luperca) ήταν μια κεντρική, αν και κάπως μυστηριώδης, μορφή της ρωμαϊκής μυθολογίας, άρρηκτα συνδεδεμένη με τις ρίζες της Ρώμης.
1. Η Λύκαινα της Ρώμης
Σύμφωνα με την επικρατέστερη παράδοση, η Luperca ήταν η ιερή λύκαινα που βρήκε τον Ρωμύλο και τον Ρέμο στις όχθες του Τίβερη.
Αντί να τους κατασπαράξει, τους θήλασε και τους προστάτευσε μέσα σε μια σπηλιά στον Παλατίνο Λόφο, γνωστή ως Lupercal.
2. Θεά Άκκα Λαρεντία
Συχνά ταυτιζόταν με τη θεά Άκκα Λαρεντία (τη γυναίκα του βοσκού Φαυστύλου που ανέθρεψε τα δίδυμα) ή θεωρούνταν η θηλυκή πλευρά του θεού Λούπερκου (προστάτη των κοπαδιών από τους λύκους).
Το «ράπισμα» της γονιμότητας
Οι ιερείς (Luperci) θυσίαζαν ζώα (κατσίκια και σκύλους).
Στη συνέχεια, έκοβαν λωρίδες από το δέρμα των θυσιασμένων ζώων (τις ονόμαζαν februa, από όπου προέρχεται και ο μήνας Φεβρουάριος) και έτρεχαν γύρω από τον Παλατίνο Λόφο, χρησιμοποιώντας τις λωρίδες για να χτυπούν απαλά τις γυναίκες, μια τελετουργία που υποτίθεται ότι χάριζε γονιμότητα και εύκολη γέννα.
Όταν ο Χριστιανισμός άρχισε να επικρατεί, η Εκκλησία ήθελε να σταματήσει αυτές τις «άγριες» παγανιστικές τελετές που περιελάμβαναν ημίγυμνους άνδρες και θυσίες ζώων.
Για να ικανοποιήσει την ανάγκη του λαού για μια γιορτή στα μέσα Φεβρουαρίου που να αφορά την αγάπη και τη δημιουργία ζωής, ο Πάπας Γελάσιος Α΄ το 494 μ.Χ., αφότου απαγόρευσε αυτές τις τελετές ως κατάλοιπα του παγανισμού, όρισε τη 14η Φεβρουαρίου ως ημέρα μνήμης του Αγίου Βαλεντίνου.
Ποιος ήταν ο πραγματικός Άγιος Βαλεντίνος;
Η ιστορική έρευνα δείχνει ότι πίσω από το όνομα κρύβονται τουλάχιστον δύο μάρτυρες του 3ου αιώνα:
- ο Βαλεντίνος ο Ρωμαίος (πρεσβύτερος στη Ρώμη) και
- ο Βαλεντίνος του Interamne (επίσκοπος στην τωρινή Terni της Ιταλίας).
Οι βιογραφίες τους συγχωνεύθηκαν σε έναν ενιαίο θρύλο.
Το θαύμα της πίστης:
Ο επίσκοπος Βαλεντίνος λέγεται ότι θεράπευσε τον ετοιμοθάνατο γιο ενός αριστοκράτη μέσω προσευχής, γεγονός που οδήγησε σε μαζικούς εκχριστιανισμούς.
Αυτό εξόργισε τις αρχές, οι οποίες τον βασάνισαν και τον αποκεφάλισαν.
Οι μαθητές του μετέφεραν το σώμα του στην Terni, όπου τα λείψανά του φυλάσσονται μέχρι σήμερα.
Ο προστάτης των παράνομων γάμων:
Ο πιο δημοφιλής θρύλος αφορά τον ιερέα που ζούσε επί αυτοκράτορα Κλαύδιου Β΄.
Ο αυτοκράτορας απαγόρευσε τους γάμους στους στρατιώτες για να είναι πιο αφοσιωμένοι στον πόλεμο.
Ο Βαλεντίνος τους πάντρευε κρυφά, συνελήφθη και ρίχτηκε στη φυλακή.
Εκεί, λέγεται ότι θεράπευσε την τυφλή κόρη του δεσμοφύλακα και, πριν την εκτέλεσή του στις 14 Φεβρουαρίου, της έστειλε ένα γράμμα υπογράφοντας: «Ο δικός σου Βαλεντίνος».
Από τον Μεσαίωνα στην εμπορική έκρηξη
Η θρησκευτική λατρεία υποχώρησε μπροστά στα κοσμικά έθιμα κατά την Αναγέννηση, όταν ο έρωτας υμνήθηκε από ποιητές. Τον 15ο αιώνα στην Αγγλία εμφανίστηκαν οι πρώτες χειρόγραφες κάρτες. Το 1969, η Καθολική Εκκλησία αφαίρεσε τον Άγιο Βαλεντίνο από τη λίστα των υποχρεωτικών αγίων λόγω έλλειψης ιστορικών στοιχείων, παραμένοντας πλέον μια λαϊκή και όχι εκκλησιαστική παράδοση.
Παγκόσμιες παραδόσεις και τοπικά έθιμα
Η πρώτη «Βαλεντίνα»: Το αρχαιότερο σωζόμενο γράμμα στάλθηκε το 1415 από τον Δούκα Κάρολο της Ορλεάνης μέσα από τη φυλακή του Πύργου του Λονδίνου.
Σήμερα βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο.
Οι κάρτες Howland: Οι πρώτες μαζικές κάρτες τυπώθηκαν στις ΗΠΑ στα τέλη του 19ου αιώνα από την Esther Howland, η οποία κέρδισε το απίστευτο για την εποχή ποσό των 5.000 δολαρίων τον πρώτο χρόνο.
Γερμανία: Οι εραστές ανταλλάσσουν δώρα σε σχήμα γουρουνιού (σύμβολο τύχης και πάθους) και μπισκότα τζίντζερ με ερωτικές επιγραφές.
Σκανδιναβία (Δανία/Νορβηγία): Στέλνουν ανώνυμα σημειώματα (gaekkebrev).
Αν ο παραλήπτης μαντέψει τον αποστολέα, κερδίζει ένα σοκολατένιο αυγό το Πάσχα.
Ισπανία: Στη Βαλένθια η «πραγματική» γιορτή είναι στις 9 Οκτωβρίου (Αγίου Διονυσίου), όπου οι άνδρες δίνουν στις γυναίκες το mocaora, ένα γλύκισμα αμυγδαλωτού τυλιγμένο σε μεταξωτό μαντήλι.
Φιλιππίνες: Χιλιάδες ζευγάρια επιλέγουν τη 14η Φεβρουαρίου για μαζικούς γάμους σε δημόσιους χώρους.
Νότια Κορέα: Η γιορτή διαρκεί τρεις μήνες.
Τον Φεβρουάριο οι γυναίκες δίνουν σοκολάτα, τον Μάρτιο οι άνδρες ανταποδίδουν (Λευκή Ημέρα) και τον Απρίλιο οι εργένηδες τρώνε noodles με μαύρη σάλτσα (Μαύρη Ημέρα).
Ρωσία: η δημοτικότητα της γιορτής εκτινάχθηκε τη δεκαετία του 1990 με τη διείσδυση της δυτικής κουλτούρας.
Ωστόσο, πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι η πλειοψηφία των Ρώσων πλέον δεν τη θεωρεί επίσημη γιορτή.
Ως απάντηση, καθιερώθηκε η Ημέρα της Οικογένειας, της Αγάπης και της Πίστης στις 8 Ιουλίου (μνήμη των Αγίων Πέτρου και Φεβρωνίας), οι οποίοι θεωρούνται οι προστάτες του χριστιανικού γάμου.
Παρόλα αυτά, περίπου το ένα τρίτο του πληθυσμού εξακολουθεί να γιορτάζει στις 14 Φεβρουαρίου.
Η ουσία της γιορτής
Παρά τις διαφορετικές μορφές που παίρνει ο εορτασμός –από ρομαντικά δείπνα και όρκους πίστης μέχρι ακραίες περιπέτειες όπως πτώσεις με αλεξίπτωτο– η κεντρική ιδέα παραμένει η ίδια: μια υπενθύμιση της αξίας της αγάπης, της εγγύτητας και της ανθρώπινης προσοχής σε έναν κόσμο που συχνά τις ξεχνά.
www.bankignews.gr
Σχόλια αναγνωστών