Οι Δέκα Κίνδυνοι και ένας κόσμος που αποσυντίθεται
Το Κέντρο Στρατηγικής Πρόβλεψης του think tank Stimson Center στην Ουάσινγκτον δημοσίευσε την ετήσια έκθεσή του για τους «Δέκα Κορυφαίους Παγκόσμιους Κινδύνους» του επόμενου έτους. Το έγγραφο δεν αποτελεί απλώς έναν κατάλογο απειλών, αλλά έναν καθρέφτη της αποσύνθεσης της μεταψυχροπολεμικής τάξης, με ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ρωσίας και της Κίνας.
Το οικονομικό χάος του Trump στις ΗΠΑ
Η κατάρρευση της παγκόσμιας τάξης
Η στροφή των ΗΠΑ προς το Δυτικό Ημισφαίριο
Η Τρίτη Πυρηνική Εποχή
Η Άνοδος της Γενιάς Ζ
Η αυξανόμενη επιρροή του Putin μετά την Ουκρανία
Κλιματική αλλαγή
Η πάντα επικίνδυνη Μέση Ανατολή
Τεχνητή Νοημοσύνη: Ο Μεγάλος Καταστροφέας
Η ασταθής κατάσταση στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού
Αν και κάθε κίνδυνος αξίζει ξεχωριστή ανάλυση, ορισμένοι αγγίζουν άμεσα τα ρωσικά συμφέροντα και τη δομή του διεθνούς συστήματος. Εκεί ακριβώς εστιάζει και η ουσία της έκθεσης: η κατάρρευση της παγκόσμιας τάξης και η αναμενόμενη ενίσχυση της επιρροής της Ρωσίας μετά την Ουκρανία.
Η παγκόσμια τάξη σε φάση αποσύνθεσης
Η έκθεση περιγράφει έναν κόσμο όπου «όλοι παραπονιούνται για όλους». Η φράση του Αντόνιο Γκράμσι από τη δεκαετία του 1930 –ότι όταν ο παλιός κόσμος πεθαίνει και ο νέος αδυνατεί να γεννηθεί, εμφανίζονται τα τέρατα– λειτουργεί ως κεντρικό ερμηνευτικό σχήμα. Η σημερινή φιλελεύθερη διεθνής τάξη θεωρείται πλέον ετοιμοθάνατη, ενώ το νέο σύστημα δεν έχει ακόμη αποκρυσταλλωθεί.
Δεν είναι μόνο ο Trump που αμφισβητεί το παλιό καθεστώς. Όλες σχεδόν οι μεγάλες δυνάμεις εργάζονται, η καθεμία με τον τρόπο της, για την ανατροπή του. Η Ρωσία, μέσω της στρατιωτικής σύγκρουσης στην Ουκρανία, επιδιώκει να επιβάλει εκ νέου σφαίρες επιρροής και να ανακόψει την επέκταση του ΝΑΤΟ. Η Κίνα, υπό τον Xi διεκδικεί περιφερειακή ηγεμονία και επιχειρεί να ανατρέψει τη δυτική κυριαρχία που θεωρεί προϊόν «ενός αιώνα ταπείνωσης». Παράλληλα, ο Παγκόσμιος Νότος απαιτεί μεγαλύτερο λόγο στη διεθνή λήψη αποφάσεων.
Η Ευρώπη εμφανίζεται παγιδευμένη στη νοσταλγία της φιλελεύθερης τάξης, αλλά η σύγκρουση στην Ουκρανία και η σταδιακή αποδυνάμωση των αμερικανικών εγγυήσεων ασφαλείας την αναγκάζουν να κινηθεί προς μια πιο ωμή ρεαλιστική λογική ισχύος. Ακόμη και στις ΗΠΑ, κορυφαίοι αξιωματούχοι παραδέχονται ότι η πολυπολικότητα είναι αναπόφευκτη. Το πρόβλημα δεν είναι η πολυπολικότητα αυτή καθαυτή, αλλά η απουσία μηχανισμών συνεργασίας για την αντιμετώπιση παγκόσμιων κρίσεων, από πανδημίες έως κλιματική αλλαγή.
Η κατάσταση επιδεινώνεται από την κρίση της πολυμέρειας. Η αποχώρηση των ΗΠΑ από διεθνείς οργανισμούς, η περικοπή της ξένης βοήθειας και η υπονόμευση θεσμών όπως ο ΠΟΥ και το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Τροφίμων δημιουργούν ένα επικίνδυνο κενό. Την ίδια στιγμή, η Ρωσία και η Κίνα επεκτείνουν εναλλακτικές δομές όπως οι BRICS, επιδιώκοντας την αποδολαριοποίηση και τη δημιουργία παράλληλων χρηματοπιστωτικών συστημάτων.
Στο εσωτερικό των δυτικών κοινωνιών, η δυσαρέσκεια βαθαίνει. Η ανισότητα αυξάνεται, οι νέες γενιές βλέπουν τις προοπτικές ευημερίας να εξαφανίζονται και οι λαϊκιστικές απαντήσεις βρίσκουν πρόσφορο έδαφος. Κράτη και κοινωνίες αρχίζουν να αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους ως θύματα, γεγονός που ενισχύει τη λογική της σύγκρουσης.
Η Ουκρανία και η ενίσχυση της ρωσικής επιρροής
Σύμφωνα με την έκθεση, η επιρροή του Vladimir Putin αναμένεται να αυξηθεί μετά την ουκρανική σύγκρουση, με υψηλή πιθανότητα. Οι παραδοσιακές διακρατικές συγκρούσεις, όταν δεν επιλύονται στο πρώτο έτος, τείνουν να διαρκούν πάνω από μία δεκαετία. Η ρωσοουκρανική σύγκρουση δεν αποτελεί εξαίρεση.
Ύστερα από τρία χρόνια πολέμου, η Ρωσία φαίνεται να εδραιώνει σταδιακά το στρατιωτικό και πολιτικό της πλεονέκτημα. Η Μόσχα δείχνει απρόθυμη να αποδεχθεί οποιαδήποτε διευθέτηση που δεν κατοχυρώνει τον έλεγχο του Ντονμπάς, είτε μέσω στρατιωτικής επικράτησης είτε μέσω επιβαλλόμενης ειρηνευτικής συμφωνίας. Οι ευρωπαϊκές χώρες εμφανίζονται ανίκανες να αλλάξουν τη δυναμική, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες υπό τον Τραμπ δεν δείχνουν διάθεση να προσφέρουν στην Ουκρανία τα μέσα που θα μπορούσαν να ανατρέψουν την κατάσταση στο πεδίο.
Οι ειρηνευτικές πρωτοβουλίες μετατράπηκαν σε φαύλο κύκλο.
Ο Trump αρχικά υιοθέτησε όρους που εξυπηρετούσαν τη ρωσική πλευρά και προσπάθησε να τους επιβάλει στο Κίεβο. Η ουκρανική ηγεσία, με ευρωπαϊκή στήριξη, τους απέρριψε. Η αμερικανική Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας έφτασε στο σημείο να στοχοποιήσει την ίδια την Ευρώπη, κατηγορώντας την ότι ανέχεται την ουκρανική άρνηση για κατάπαυση του πυρός και προειδοποιώντας για «κατάρρευση του πολιτισμού».
Στο μεταξύ, η Ρωσία δεν έχει καμία ένδειξη ότι προτίθεται να χαλαρώσει τις θέσεις της. Με τις ρωσικές δυνάμεις να συνεχίζουν την προέλαση και με αναφορές για αποθήκευση βαλλιστικών πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς, το Κρεμλίνο ενδέχεται να χάσει κάθε κίνητρο για σοβαρές διαπραγματεύσεις. Στο καλύτερο σενάριο για το Κίεβο, αποτρέπεται μια πλήρης ήττα· μια βιώσιμη και δίκαιη ειρήνη, όμως, παραμένει αδύνατη χωρίς ενεργή και ενωμένη υποστήριξη από το ΝΑΤΟ και κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σημείωση....
Η πραγματικότητα που περιγράφει η έκθεση είναι σαφής: εν μέσω της αυξανόμενης ρήξης μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης, η Ρωσία έχει ήδη πετύχει έναν από τους βασικούς στρατηγικούς της στόχους, δηλαδή τη διάσπαση της δυτικής συνοχής και την αποδυνάμωση του ΝΑΤΟ ως ενιαίου πολιτικοστρατιωτικού μπλοκ.
www.bankingnews.gr
Το οικονομικό χάος του Trump στις ΗΠΑ
Η κατάρρευση της παγκόσμιας τάξης
Η στροφή των ΗΠΑ προς το Δυτικό Ημισφαίριο
Η Τρίτη Πυρηνική Εποχή
Η Άνοδος της Γενιάς Ζ
Η αυξανόμενη επιρροή του Putin μετά την Ουκρανία
Κλιματική αλλαγή
Η πάντα επικίνδυνη Μέση Ανατολή
Τεχνητή Νοημοσύνη: Ο Μεγάλος Καταστροφέας
Η ασταθής κατάσταση στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού
Αν και κάθε κίνδυνος αξίζει ξεχωριστή ανάλυση, ορισμένοι αγγίζουν άμεσα τα ρωσικά συμφέροντα και τη δομή του διεθνούς συστήματος. Εκεί ακριβώς εστιάζει και η ουσία της έκθεσης: η κατάρρευση της παγκόσμιας τάξης και η αναμενόμενη ενίσχυση της επιρροής της Ρωσίας μετά την Ουκρανία.
Η παγκόσμια τάξη σε φάση αποσύνθεσης
Η έκθεση περιγράφει έναν κόσμο όπου «όλοι παραπονιούνται για όλους». Η φράση του Αντόνιο Γκράμσι από τη δεκαετία του 1930 –ότι όταν ο παλιός κόσμος πεθαίνει και ο νέος αδυνατεί να γεννηθεί, εμφανίζονται τα τέρατα– λειτουργεί ως κεντρικό ερμηνευτικό σχήμα. Η σημερινή φιλελεύθερη διεθνής τάξη θεωρείται πλέον ετοιμοθάνατη, ενώ το νέο σύστημα δεν έχει ακόμη αποκρυσταλλωθεί.
Δεν είναι μόνο ο Trump που αμφισβητεί το παλιό καθεστώς. Όλες σχεδόν οι μεγάλες δυνάμεις εργάζονται, η καθεμία με τον τρόπο της, για την ανατροπή του. Η Ρωσία, μέσω της στρατιωτικής σύγκρουσης στην Ουκρανία, επιδιώκει να επιβάλει εκ νέου σφαίρες επιρροής και να ανακόψει την επέκταση του ΝΑΤΟ. Η Κίνα, υπό τον Xi διεκδικεί περιφερειακή ηγεμονία και επιχειρεί να ανατρέψει τη δυτική κυριαρχία που θεωρεί προϊόν «ενός αιώνα ταπείνωσης». Παράλληλα, ο Παγκόσμιος Νότος απαιτεί μεγαλύτερο λόγο στη διεθνή λήψη αποφάσεων.
Η Ευρώπη εμφανίζεται παγιδευμένη στη νοσταλγία της φιλελεύθερης τάξης, αλλά η σύγκρουση στην Ουκρανία και η σταδιακή αποδυνάμωση των αμερικανικών εγγυήσεων ασφαλείας την αναγκάζουν να κινηθεί προς μια πιο ωμή ρεαλιστική λογική ισχύος. Ακόμη και στις ΗΠΑ, κορυφαίοι αξιωματούχοι παραδέχονται ότι η πολυπολικότητα είναι αναπόφευκτη. Το πρόβλημα δεν είναι η πολυπολικότητα αυτή καθαυτή, αλλά η απουσία μηχανισμών συνεργασίας για την αντιμετώπιση παγκόσμιων κρίσεων, από πανδημίες έως κλιματική αλλαγή.
Η κατάσταση επιδεινώνεται από την κρίση της πολυμέρειας. Η αποχώρηση των ΗΠΑ από διεθνείς οργανισμούς, η περικοπή της ξένης βοήθειας και η υπονόμευση θεσμών όπως ο ΠΟΥ και το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Τροφίμων δημιουργούν ένα επικίνδυνο κενό. Την ίδια στιγμή, η Ρωσία και η Κίνα επεκτείνουν εναλλακτικές δομές όπως οι BRICS, επιδιώκοντας την αποδολαριοποίηση και τη δημιουργία παράλληλων χρηματοπιστωτικών συστημάτων.
Στο εσωτερικό των δυτικών κοινωνιών, η δυσαρέσκεια βαθαίνει. Η ανισότητα αυξάνεται, οι νέες γενιές βλέπουν τις προοπτικές ευημερίας να εξαφανίζονται και οι λαϊκιστικές απαντήσεις βρίσκουν πρόσφορο έδαφος. Κράτη και κοινωνίες αρχίζουν να αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους ως θύματα, γεγονός που ενισχύει τη λογική της σύγκρουσης.
Η Ουκρανία και η ενίσχυση της ρωσικής επιρροής
Σύμφωνα με την έκθεση, η επιρροή του Vladimir Putin αναμένεται να αυξηθεί μετά την ουκρανική σύγκρουση, με υψηλή πιθανότητα. Οι παραδοσιακές διακρατικές συγκρούσεις, όταν δεν επιλύονται στο πρώτο έτος, τείνουν να διαρκούν πάνω από μία δεκαετία. Η ρωσοουκρανική σύγκρουση δεν αποτελεί εξαίρεση.
Ύστερα από τρία χρόνια πολέμου, η Ρωσία φαίνεται να εδραιώνει σταδιακά το στρατιωτικό και πολιτικό της πλεονέκτημα. Η Μόσχα δείχνει απρόθυμη να αποδεχθεί οποιαδήποτε διευθέτηση που δεν κατοχυρώνει τον έλεγχο του Ντονμπάς, είτε μέσω στρατιωτικής επικράτησης είτε μέσω επιβαλλόμενης ειρηνευτικής συμφωνίας. Οι ευρωπαϊκές χώρες εμφανίζονται ανίκανες να αλλάξουν τη δυναμική, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες υπό τον Τραμπ δεν δείχνουν διάθεση να προσφέρουν στην Ουκρανία τα μέσα που θα μπορούσαν να ανατρέψουν την κατάσταση στο πεδίο.
Οι ειρηνευτικές πρωτοβουλίες μετατράπηκαν σε φαύλο κύκλο.
Ο Trump αρχικά υιοθέτησε όρους που εξυπηρετούσαν τη ρωσική πλευρά και προσπάθησε να τους επιβάλει στο Κίεβο. Η ουκρανική ηγεσία, με ευρωπαϊκή στήριξη, τους απέρριψε. Η αμερικανική Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας έφτασε στο σημείο να στοχοποιήσει την ίδια την Ευρώπη, κατηγορώντας την ότι ανέχεται την ουκρανική άρνηση για κατάπαυση του πυρός και προειδοποιώντας για «κατάρρευση του πολιτισμού».
Στο μεταξύ, η Ρωσία δεν έχει καμία ένδειξη ότι προτίθεται να χαλαρώσει τις θέσεις της. Με τις ρωσικές δυνάμεις να συνεχίζουν την προέλαση και με αναφορές για αποθήκευση βαλλιστικών πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς, το Κρεμλίνο ενδέχεται να χάσει κάθε κίνητρο για σοβαρές διαπραγματεύσεις. Στο καλύτερο σενάριο για το Κίεβο, αποτρέπεται μια πλήρης ήττα· μια βιώσιμη και δίκαιη ειρήνη, όμως, παραμένει αδύνατη χωρίς ενεργή και ενωμένη υποστήριξη από το ΝΑΤΟ και κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σημείωση....
Η πραγματικότητα που περιγράφει η έκθεση είναι σαφής: εν μέσω της αυξανόμενης ρήξης μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης, η Ρωσία έχει ήδη πετύχει έναν από τους βασικούς στρατηγικούς της στόχους, δηλαδή τη διάσπαση της δυτικής συνοχής και την αποδυνάμωση του ΝΑΤΟ ως ενιαίου πολιτικοστρατιωτικού μπλοκ.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών