Η ανατροπή του Nicolás Maduro με αμερικανική στρατιωτική επέμβαση δεν αλλάζει μόνο τη μοίρα της Βενεζουέλας· ταρακουνά τα θεμέλια της διεθνούς τάξης, δοκιμάζει τα όρια του διεθνούς δικαίου και επαναφέρει ωμά το ερώτημα ποιος τελικά επιβάλλει τους κανόνες στο παγκόσμιο σύστημα.
Η στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα και η απομάκρυνση του Προέδρου Nicolás Maduro προκάλεσαν διεθνείς σεισμικές δονήσεις.
Η κυβέρνηση του Προέδρου Donald Trump υπερασπίστηκε την επιχείρηση ως αναγκαία απάντηση στη διακίνηση ναρκωτικών, στην περιφερειακή αστάθεια και σε αυτό που περιγράφει ως χρόνια θεσμική κατάρρευση υπό τη διακυβέρνηση Maduro, σημειώνει σε ανάλυσή του το Modern Diplomacy.
Κυβερνήσεις, διεθνείς οργανισμοί και παράγοντες των αγορών αντέδρασαν με διαφορετικούς τρόπους, αντανακλώντας τις μακροχρόνιες διαιρέσεις σχετικά με το μέχρι πού μπορούν να φτάνουν οι εξωτερικές δυνάμεις στη διαμόρφωση πολιτικών αλλαγών σε ένα άλλο κράτος.
Πολλοί αμφισβητούν τη χρήση βίας και τη συμβατότητά της με το διεθνές δίκαιο, ενώ άλλοι υποστηρίζουν ότι η κρίση στη Βενεουέλα είχε φτάσει σε σημείο όπου η αδράνεια δεν αποτελούσε πλέον επιλογή.
Το μήνυμα των ΗΠΑ: Συμμόρφωση ή συνέπειες
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump και ο Υπουργός Εξωτερικών Marco Rubio απηύθυναν ωμές προειδοποιήσεις προς τη νέα μεταβατική ηγεσία της Βενεζουέλας την Αντιπρόεδρο Delcy Rodríguez.
Σε συνέντευξή του, ο Trump δήλωσε ότι η Rodríguez θα «πληρώσει πολύ μεγάλο τίμημα, πιθανότατα μεγαλύτερο από του Maduro», εάν δεν «κάνει το σωστό», υιοθετώντας ανοιχτά την αλλαγή καθεστώτος ως προτιμότερη λύση από το υφιστάμενο status quo.
Σύμφωνα με το Bloomberg, ο Trump προχώρησε ακόμη περισσότερο, υποστηρίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες χρειάζονται «πλήρη πρόσβαση» στους πόρους της Βενεζουέλσ, ιδίως στο πετρέλαιο, προκειμένου να «ξαναχτίσουν τη χώρα».
Η ρητορική του Trump ξεπέρασε τα όρια της Βενεζουέλας.
Πολλά μέσα μετέδωσαν δηλώσεις του σύμφωνα με τις οποίες «η Cuba μοιάζει έτοιμη να καταρρεύσει», ενώ προειδοποίησε τον Πρόεδρο της Colombia Gustavo Petro ότι «δεν θα είναι εκεί για πολύ ακόμη».
Οι New York Times ανέφεραν ότι ο Trump χαρακτήρισε τον Petro «άρρωστο άνθρωπο», κατηγορώντας τον για εμπλοκή στη διακίνηση ναρκωτικών προς τις ΗΠΑ. Όταν ρωτήθηκε αν η Washington θα εξέταζε επιχείρηση κατά της Colombia, απάντησε: «Μου ακούγεται καλή ιδέα».
Εύθραυστη μετάβαση στο εσωτερικό
Στο εσωτερικό της Βενεζουέλας, η κατάσταση παραμένει ασταθής.
Οι ένοπλες δυνάμεις στήριξαν δημόσια τη Rodríguez ως μεταβατική ηγέτιδα, ενώ ο Υπουργός Άμυνας Vladimir Padrino López κάλεσε για την επιστροφή του Maduro, υποστηρίζοντας ότι μέλη της προεδρικής φρουράς σκοτώθηκαν κατά την αμερικανική επιχείρηση.
Η Rodríguez υιοθέτησε εμφανώς συμφιλιωτικό τόνο, ζητώντας σχέσεις αμοιβαίου σεβασμού με τη Washington και προτείνοντας συνεργασία στη βάση της κοινής ανάπτυξης και του διεθνούς δικαίου.
Η στάση αυτή φαίνεται να στοχεύει στην αγορά χρόνου και νομιμοποίησης εν μέσω έντονης εξωτερικής πίεσης.
Ο Rubio, ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι οι απαιτήσεις των ΗΠΑ είναι εκτεταμένες: η πετρελαϊκή βιομηχανία της χώρας, πρέπει να λειτουργεί «προς όφελος του λαού», η διακίνηση ναρκωτικών να σταματήσει και το Καράκας να διακόψει τους δεσμούς με τη Hezbollah και το Ιράν.
Προειδοποίησε ότι ο ναυτικός αποκλεισμός των ΗΠΑ θα παραμείνει σε ισχύ και ότι θα ακολουθήσουν περαιτέρω ενέργειες εάν δεν ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις, τονίζοντας πως το Δυτικό Ημισφαίριο δεν μπορεί να λειτουργεί ως «βάση επιχειρήσεων» για αντιπάλους των ΗΠΑ, όπως η Κίνα και η Ρωσία.
Ο Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ J.D. Vance υπερασπίστηκε την επέμβαση στο Politico ως μέρος της μάχης κατά της φαιντανύλης και της διακίνησης ναρκωτικών, υποστηρίζοντας ότι ο περιορισμός των εσόδων της Βενεζουέλα, θα αποδυνάμωνε τα καρτέλ της Λατινικής Αμερικής.
Ωστόσο, ακόμη και εντός των Ρεπουμπλικανών, αυτή η αιτιολόγηση αμφισβητείται, με επικριτές να υποστηρίζουν ότι η επιχείρηση αφορά πρωτίστως την πρόσβαση στο πετρέλαιο και την αλλαγή καθεστώτος.
Η «παντός καιρού» εταιρική σχέση της Κίνας με τη Βενεζουέλα
Η Κίνα διατηρούσε διαχρονικά μια σταθερή και προσεκτικά σχεδιασμένη σχέση με τη Βενεζουέλα, η οποία έχει χαρακτηριστεί «στρατηγική εταιρική σχέση παντός καιρού» και αναβαθμίστηκε περαιτέρω το 2023.
Σε πολιτικό επίπεδο, το Πεκίνο στήριξε συστηματικά τη διακυβέρνηση Maduro, υποστηρίζοντας, μεταξύ άλλων, τη αμφισβητούμενη εκλογική του νίκη το 2024 και αντιτασσόμενο στις προσπάθειες αναγνώρισης άλλων ηγετών της αντιπολίτευσης, όπως ο Juan Guaidó το 2019.
Η οικονομική διάσταση αυτής της σχέσης είναι εξαιρετικά ισχυρή. Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, η Βενεζουέλα έχει λάβει δάνεια άνω των 60 δισ. δολαρίων από την Κίνα, τα οποία αποπληρώθηκαν μέσω προνομιακών εξαγωγών πετρελαίου, καθιστώντας τη χώρα «σημαντική πηγή περίπου 4-5% των συνολικών κινεζικών εισαγωγών πετρελαίου».
Παρά τις μεγάλες κινεζικές επενδύσεις σε υποδομές, εξορύξεις και άλλους τομείς στο πλαίσιο της Belt and Road Initiative, το χρέος της Βενεζουέλας προς την Κίνα, παραμένει υψηλό, εκτιμώμενο στα 10-12 δισ. δολάρια στις αρχές του 2026.
Η αντίδραση της Κίνας στη στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ, που οδήγησε στη σύλληψη του Maduro και σε πλήγματα κατά βενεζουελανών περιουσιακών στοιχείων, ήταν ιδιαίτερα σκληρή.
Εκπρόσωπος της κινεζικής κυβέρνησης χαρακτήρισε τη διεθνή επέμβαση «παραβίαση του διεθνούς δικαίου και των διεθνών καταστατικών».
Ο Υπουργός Εξωτερικών Wang Yi δήλωσε ότι «οι ΗΠΑ ενεργούν ως παγκόσμιος αστυνομικός και παγκόσμιος δικαστής», προσθέτοντας ότι καμία χώρα δεν έχει το δικαίωμα να επιβάλλει τέτοιου είδους παρεμβάσεις σε άλλη χώρα.
Η Κίνα, άφησε επίσης να εννοηθεί ότι θα θέσει το ζήτημα στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, σε συνεννόηση με τη Russia, επικαλούμενη την αρχή της μη επέμβασης. Στο εσωτερικό της χώρας, οι κινεζικές χρηματοπιστωτικές αρχές ζήτησαν από τις τράπεζες να καταγράψουν την έκθεσή τους σε βενεζουελανικά περιουσιακά στοιχεία μετά την αλλαγή καθεστώτος.
Τα μέτρα του Πεκίνου αναμένεται να παραμείνουν διπλωματικά και οικονομικά, όχι στρατιωτικά, με την Κίνα, να επαναλαμβάνει ότι τα χρέη της Venezuela είναι έγκυρα και πρέπει να αποπληρωθούν.
Η Ευρώπη μεταξύ αρχών και πραγματισμού
Οι ευρωπαϊκές αντιδράσεις ανέδειξαν βαθιές ρωγμές.
Η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ Kaja Kallas δήλωσε ότι η Ένωση συνεργάζεται στενά με τις ΗΠΑ και διεθνείς εταίρους για την υποστήριξη μιας λύσης που θα προέλθει από τους ίδιους τους Βενεζουελάνους, μέσω διαπραγμάτευσης και ειρηνικής μετάβασης, υπογραμμίζοντας ότι οι πολίτες πρέπει να είναι ελεύθεροι να «αποφασίσουν το μέλλον τους».
Σε ξεχωριστή δήλωση, που υποστηρίχθηκε από όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ πλην της Ουγγαρίας, η Kallas κάλεσε σε ψυχραιμία και αυτοσυγκράτηση και τόνισε ότι το διεθνές δίκαιο και ο Χάρτης του ΟΗΕ πρέπει να γίνονται σεβαστά, «ιδίως από τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας».
Η Γαλλία υιοθέτησε πιο αμφίσημη στάση.
Ο Πρόεδρος Emmanuel Macron έγραψε στο x ότι ο λαός της Βενεζουέλας «απαλλάχθηκε από τη δικτατορία του Nicolás Maduro», προσθέτοντας ότι η μετάβαση πρέπει να είναι ειρηνική, δημοκρατική και να σέβεται τη λαϊκή βούληση, εκφράζοντας την επιθυμία ο Edmundo González Urrutia να διασφαλίσει γρήγορα αυτή τη μετάβαση.
Η Ιταλία ανέδειξε τις εσωτερικές αντιφάσεις της Ευρώπης.
Η Πρωθυπουργός Giorgia Meloni επικοινώνησε με την ηγέτιδα της αντιπολίτευσης María Corina Machado και χαρακτήρισε την απομάκρυνση του Maduro ως άνοιγμα «μιας νέας σελίδας ελπίδας», υπερασπιζόμενη την επιχείρηση ως νόμιμη αυτοάμυνα απέναντι σε υβριδικές απειλές, όπως η ναρκοδιακίνηση.
Στον αντίποδα, ο Πρωθυπουργός της Σλοβακίας, Robert Fico χαρακτήρισε την επέμβαση «κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου», σημειώνοντας ότι οι μεγάλες δυνάμεις «κάνουν ό,τι θέλουν».
Ενέργεια, αγορές και στρατηγική μόχλευση
Οι αγορές ενέργειας παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις μετά την απομάκρυνση του Maduro.
Ο Trump δήλωσε ότι αμερικανικές εταιρείες θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αναβίωση του πετρελαϊκού τομέα της χώρας, ο οποίος διαθέτει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα παγκοσμίως αλλά έχει πληγεί από χρόνια κακοδιαχείρισης.
Τυχόν αλλαγή στον έλεγχο της παραγωγής θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει τις εμπορικές ροές.
Πετρέλαιο που σήμερα εξάγεται κυρίως προς τη China θα μπορούσε να κατευθυνθεί προς τις ΗΠΑ, ιδίως στα διυλιστήρια της ακτής του Κόλπου που είναι σχεδιασμένα για βαριά αργά πετρέλαια.
Μακροπρόθεσμα, η αυξημένη παραγωγή θα μπορούσε να αμβλύνει την έλλειψη σε diesel και άλλα καύσιμα.
Μέχρι στιγμής, η αντίδραση των αγορών ήταν περιορισμένη.
Οι τιμές του πετρελαίου κινήθηκαν οριακά, καθώς οι επενδυτές παραμένουν επιφυλακτικοί για το πόσο γρήγορα μπορεί να αποκατασταθεί η παραγωγή, λόγω κατεστραμμένων υποδομών, νομικών εμποδίων, κυρώσεων και πολιτικής αβεβαιότητας.
Σημείο καμπής για την παγκόσμια τάξη;
Πέρα από τη Βενεζουέλα, οι ευρύτερες επιπτώσεις είναι ανησυχητικές.
Πρόκειται για μια καθοριστική ρήξη με τη μεταψυχροπολεμική τάξη, με τον πολυμερισμό να υποχωρεί υπέρ μιας ωμής, μονομερούς πολιτικής ισχύος που εστιάζει στον έλεγχο πόρων και εδαφών; Θα μπορούσε η επέμβαση του Trump να ενθαρρύνει αυταρχικά καθεστώτα και να υπονομεύσει τις δυτικές προσπάθειες συσπείρωσης του Παγκόσμιου Νότου κατά της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία;
Ο ηγέτης της αντιπολίτευσης της Βενεζουέλας, Edmundo González, ο οποίος βρίσκεται εξόριστος στην Ισπανία, κάλεσε για την άμεση απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων και προέτρεψε τον στρατό να σεβαστεί την εκλογική εντολή και να στηρίξει μια ειρηνική μετάβαση.
Διαδηλώσεις ξέσπασαν σε όλη την Ευρώπη, με μεγάλες συγκεντρώσεις στη Μαδρίτη έξω από την Πρεσβεία των ΗΠΑ, όπου πολιτικοί χαρακτήρισαν την αμερικανική ενέργεια «τρομοκρατική» και ζήτησαν σκληρή απάντηση από την ΕΕ.
Η Βενεζουέλα θέτει επιτακτικά ερωτήματα: μέχρι ποιο σημείο δικαιολογείται η ξένη παρέμβαση στην πολιτική ενός κράτους; Πώς υπονομεύεται η αξιοπιστία ενός κράτους όταν το διεθνές δίκαιο εφαρμόζεται επιλεκτικά; Και πόσο αποτελεσματικό είναι το διεθνές νομικό σύστημα όταν μια χώρα επιβάλλει μονομερώς τους δικούς της κανόνες;
Οι συνέπειες αυτής της επέμβασης ενδέχεται να αποδειχθούν βαθιές και μακροχρόνιες, όχι μόνο για τη Βενεζουέλα, αλλά και για ολόκληρο τον κόσμο. Μπορεί να πρόκειται για μια στιγμιαία επίδειξη αμερικανικής ισχύος, αλλά ταυτόχρονα αποτελεί ένδειξη ότι μια νέα δυναμική αναδύεται στις διεθνείς σχέσεις.
Το αν αυτή θα παγιωθεί θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τις μελλοντικές κινήσεις των ΗΠΑ, αλλά και από το αν η διεθνής κοινότητα είναι έτοιμη να υπερασπιστεί τις αρχές που διακηρύσσει.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών