Στις 4 Νοεμβρίου κρίνεται το θέμα στο ΣτΕ
Για το 2028 μετατίθεται η ουσιαστική αναμόρφωση της Εισφοράς Αλληλεγγύης (ΕΑΣ), με περικοπές που υφίστανται 450.000 συνταξιούχοι στις συντάξεις τους με μια πρόσθετη επιβάρυνση, η οποία αφαιρεί σημαντικά ποσά από το μηνιαίο εισόδημά τους, με το θέμα να κρίνεται από την Ολομέλεια του ΣτΕ την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου 2026.
Το δικαστήριο καλείται να αποφανθεί εάν ο σημερινός τρόπος υπολογισμού της ΕΑΣ, με τον οποίο ο συντελεστής παρακράτησης εφαρμόζεται στο σύνολο της σύνταξης και όχι μόνο στο ποσό που υπερβαίνει το αντίστοιχο εισοδηματικό όριο, είναι συμβατός με τις συνταγματικές αρχές.
Για τον … επόμενο
Ωστόσο, σύμφωνα με νομικούς κύκλους, ακόμη και αν η απόφαση εκδοθεί μέσα στο 2027, δεν αναμένεται να υπάρξει άμεση πολιτική και νομοθετική παρέμβαση.
Εφόσον επιβεβαιωθεί το σενάριο αυτό, οι όποιες αλλαγές θα κληθεί να δρομολογήσει η επόμενη κυβέρνηση θα έχουν ως πιθανό χρονικό ορίζοντα εφαρμογής την 1η Ιανουαρίου 2028.
Γιατί έμεινε στο συρτάρι η μείωση της ΕΑΣ
Η μη αναμόρφωση της εισφοράς για το 2027 συνδέεται και με την επιλογή να ενισχυθεί το μόνιμο ετήσιο επίδομα των συνταξιούχων.
Αντί μιας παρέμβασης στο σύστημα της ΕΑΣ, προκρίθηκε η αύξηση του συγκεκριμένου επιδόματος από τα 300 στα 400 ευρώ, με παράλληλη διεύρυνση των δικαιούχων.
Ειδικότερα, καταργούνται τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια, ενώ διατηρούνται τα ηλικιακά.
Έτσι, το επίδομα θα αφορά πλέον όλους τους συνταξιούχους άνω των 65 ετών, καθώς και δικαιούχους σύνταξης χηρείας άνω των 60 ετών, εφόσον πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Η συγκεκριμένη επιλογή ενισχύει το διαθέσιμο εισόδημα μιας ευρύτερης ομάδας συνταξιούχων, δεν αντιμετωπίζει όμως το πρόβλημα των κρατήσεων της ΕΑΣ.
Πρόκειται για δύο διαφορετικές παρεμβάσεις: το επίδομα αποτελεί ετήσια οικονομική ενίσχυση, ενώ η αναμόρφωση της ΕΑΣ θα οδηγούσε σε μόνιμη μείωση της μηνιαίας παρακράτησης για όσους επιβαρύνονται σήμερα.
Οι πιο επιβαρυμένες κατηγορίες
Ιδιαίτερα επιβαρυμένοι από το σημερινό σύστημα υπολογισμού είναι δύο συγκεκριμένες κατηγορίες συνταξιούχων.
1. Συνταξιούχοι με αποδοχές από 1.784 έως 2.080 ευρώ.
Πρόκειται για μια κατηγορία στην οποία η μετάβαση από το πρώτο στο δεύτερο κλιμάκιο συνεπάγεται διπλασιασμό του συντελεστή εισφοράς, από 3% σε 6%.
Επειδή το ποσοστό εφαρμόζεται στο σύνολο της σύνταξης και όχι μόνο στο ποσό που υπερβαίνει το όριο των 1.783 ευρώ, η παρακράτηση αυξάνεται δυσανάλογα όταν ο συνταξιούχος περάσει στο επόμενο κλιμάκιο.
2. Συνταξιούχοι με υψηλές συντάξεις και πολλαπλές κύριες συντάξεις.
Στην κατηγορία αυτή ανήκουν περίπου 10.000 συνταξιούχοι με υψηλές μεικτές αποδοχές άνω των 2.200 ευρώ ή με άθροισμα κύριων συντάξεων που ξεπερνά τα 3.500 ευρώ. Οι μηνιαίες κρατήσεις μπορούν να ξεκινούν από περίπου 220 ευρώ και να φθάνουν σε επίπεδα που αντιστοιχούν σε ολόκληρη κατώτατη σύνταξη των 500 ή 600 ευρώ.
Για τους συγκεκριμένους συνταξιούχους, η ΕΑΣ δεν αποτελεί απλώς μια μικρή πρόσθετη κράτηση, αλλά μια σημαντική απώλεια εισοδήματος σε ετήσια βάση.
Τι θα κρίνει το Ελεγκτικό Συνέδριο στις 4 Νοεμβρίου
Το βασικό ερώτημα που θα εξετάσει η Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου δεν είναι εάν πρέπει να διατηρηθεί η ΕΑΣ ως εισφορά αλληλεγγύης, αλλά εάν ο τρόπος με τον οποίο υπολογίζεται σήμερα είναι νόμιμος και συνταγματικά ανεκτός.
Συγκεκριμένα, το δικαστήριο καλείται να αποφανθεί εάν η εισφορά πρέπει να επιβάλλεται μόνο στη διαφορά που προκύπτει πάνω από το εκάστοτε όριο σύνταξης και όχι στο σύνολο των μεικτών αποδοχών.
Για παράδειγμα, ένας συνταξιούχος με μεικτή σύνταξη 2.000 ευρώ υπάγεται σήμερα στο κλιμάκιο του 6%.
Έτσι, η μηνιαία κράτηση ανέρχεται σε 120 ευρώ.
Εάν η εισφορά επιβαλλόταν μόνο στο ποσό που υπερβαίνει τα 1.468 ευρώ, η κράτηση θα περιοριζόταν περίπου στα 32 ευρώ.
Η διαφορά είναι ενδεικτική της επιβάρυνσης που προκαλεί ο σημερινός τρόπος υπολογισμού.
Εάν το δικαστήριο κρίνει ότι το ισχύον σύστημα παραβιάζει συνταγματικές αρχές, θα ανοίξει ο δρόμος για την εφαρμογή αναλογικότερου τρόπου υπολογισμού, με σημαντικά μικρότερες κρατήσεις για τους δικαιούχους.
Παράλληλα, ενδέχεται να δημιουργηθούν νέες αξιώσεις για αναδρομικά από τις διαφορές που έχουν προκύψει στις κρατήσεις των προηγούμενων ετών.
Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι θα υπάρξει αυτομάτως επιστροφή χρημάτων σε όλους τους συνταξιούχους.
Θα πρέπει να προσδιοριστούν η χρονική περίοδος που καλύπτει η δικαστική κρίση, οι δικαιούχοι και οι προϋποθέσεις διεκδίκησης.
Η διπλή επιβάρυνση: ΕΑΣ, εισφορά υγείας και φόρος
Ένα ακόμη ζήτημα που τίθεται από τις οργανώσεις των συνταξιούχων αφορά τη σωρευτική επιβάρυνση που προκαλεί η ΕΑΣ σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες κρατήσεις.
Η εισφορά παρακρατείται από το μεικτό ποσό της σύνταξης, στη συνέχεια υπολογίζεται η εισφορά υγειονομικής περίθαλψης 6% και ακολουθεί η φορολόγηση του εισοδήματος.
Το ζήτημα, επομένως, δεν αφορά μόνο το ύψος της ΕΑΣ, αλλά τη συνολική επίδραση που έχουν οι διαδοχικές κρατήσεις στο τελικό ποσό που καταλήγει στην τσέπη του συνταξιούχου.
Η ΕΑΣ, μαζί με πόρους από άλλες πηγές, χρηματοδοτεί το Ασφαλιστικό Κεφάλαιο Αλληλεγγύης Γενεών (ΑΚΑΓΕ), τον λεγόμενο κουμπαρά του ασφαλιστικού συστήματος.
Μέχρι το τέλος του 2026 τα αποθεματικά του ΑΚΑΓΕ ξεπέρασαν τα 23 δισ. ευρώ.
Τα χρήματα αυτά προορίζονται να χρησιμοποιηθούν μελλοντικά, όταν οι επιπτώσεις της δημογραφικής γήρανσης θα ασκήσουν ακόμη μεγαλύτερη πίεση στο ασφαλιστικό σύστημα, ώστε να διασφαλίζεται η δυνατότητα καταβολής των συντάξεων.
Έτσι, η μόνη αλλαγή που δρομολογείται για την 1η Ιανουαρίου 2027 είναι η τιμαριθμοποίηση των εισοδηματικών ορίων κατά 2,8%, όσο δηλαδή και η προβλεπόμενη αύξηση των συντάξεων.
Στόχος είναι να μην περνά ένας συνταξιούχος σε υψηλότερο συντελεστή ΕΑΣ αποκλειστικά και μόνο επειδή έλαβε την ετήσια αύξηση στη σύνταξή του.
Η αναπροσαρμογή των ορίων δεν σημαίνει κατάργηση ή μείωση των συντελεστών της ΕΑΣ.
Απλώς μετακινεί προς τα πάνω τα εισοδηματικά κατώφλια, ώστε οι αυξήσεις των συντάξεων να μην οδηγούν αυτομάτως σε υψηλότερη παρακράτηση.
Το συμπέρασμα είναι ότι το 2027 δεν αναμένεται να φέρει την πολυαναμενόμενη ελάφρυνση για τους 440.000 συνταξιούχους που πληρώνουν ΕΑΣ.
Η τιμαριθμοποίηση των κλιμακίων θα αποτρέψει πρόσθετες επιβαρύνσεις λόγω των αυξήσεων, αλλά δεν θα διορθώσει τις στρεβλώσεις του σημερινού συστήματος.
Η δικαστική απόφαση της 4ης Νοεμβρίου θα αποτελέσει το πρώτο κρίσιμο βήμα, ενώ η ουσιαστική πολιτική και νομοθετική λύση μεταφέρεται, με τα σημερινά δεδομένα, στην επόμενη κυβέρνηση και με πιθανό ορίζοντα εφαρμογής το 2028.
Πίνακας: Τα όρια της ΕΑΣ σήμερα
Αντώνης Βασιλόπουλος
www.bankingnews.gr
Το δικαστήριο καλείται να αποφανθεί εάν ο σημερινός τρόπος υπολογισμού της ΕΑΣ, με τον οποίο ο συντελεστής παρακράτησης εφαρμόζεται στο σύνολο της σύνταξης και όχι μόνο στο ποσό που υπερβαίνει το αντίστοιχο εισοδηματικό όριο, είναι συμβατός με τις συνταγματικές αρχές.
Για τον … επόμενο
Ωστόσο, σύμφωνα με νομικούς κύκλους, ακόμη και αν η απόφαση εκδοθεί μέσα στο 2027, δεν αναμένεται να υπάρξει άμεση πολιτική και νομοθετική παρέμβαση.
Εφόσον επιβεβαιωθεί το σενάριο αυτό, οι όποιες αλλαγές θα κληθεί να δρομολογήσει η επόμενη κυβέρνηση θα έχουν ως πιθανό χρονικό ορίζοντα εφαρμογής την 1η Ιανουαρίου 2028.
Γιατί έμεινε στο συρτάρι η μείωση της ΕΑΣ
Η μη αναμόρφωση της εισφοράς για το 2027 συνδέεται και με την επιλογή να ενισχυθεί το μόνιμο ετήσιο επίδομα των συνταξιούχων.
Αντί μιας παρέμβασης στο σύστημα της ΕΑΣ, προκρίθηκε η αύξηση του συγκεκριμένου επιδόματος από τα 300 στα 400 ευρώ, με παράλληλη διεύρυνση των δικαιούχων.
Ειδικότερα, καταργούνται τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια, ενώ διατηρούνται τα ηλικιακά.
Έτσι, το επίδομα θα αφορά πλέον όλους τους συνταξιούχους άνω των 65 ετών, καθώς και δικαιούχους σύνταξης χηρείας άνω των 60 ετών, εφόσον πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Η συγκεκριμένη επιλογή ενισχύει το διαθέσιμο εισόδημα μιας ευρύτερης ομάδας συνταξιούχων, δεν αντιμετωπίζει όμως το πρόβλημα των κρατήσεων της ΕΑΣ.
Πρόκειται για δύο διαφορετικές παρεμβάσεις: το επίδομα αποτελεί ετήσια οικονομική ενίσχυση, ενώ η αναμόρφωση της ΕΑΣ θα οδηγούσε σε μόνιμη μείωση της μηνιαίας παρακράτησης για όσους επιβαρύνονται σήμερα.
Οι πιο επιβαρυμένες κατηγορίες
Ιδιαίτερα επιβαρυμένοι από το σημερινό σύστημα υπολογισμού είναι δύο συγκεκριμένες κατηγορίες συνταξιούχων.
1. Συνταξιούχοι με αποδοχές από 1.784 έως 2.080 ευρώ.
Πρόκειται για μια κατηγορία στην οποία η μετάβαση από το πρώτο στο δεύτερο κλιμάκιο συνεπάγεται διπλασιασμό του συντελεστή εισφοράς, από 3% σε 6%.
Επειδή το ποσοστό εφαρμόζεται στο σύνολο της σύνταξης και όχι μόνο στο ποσό που υπερβαίνει το όριο των 1.783 ευρώ, η παρακράτηση αυξάνεται δυσανάλογα όταν ο συνταξιούχος περάσει στο επόμενο κλιμάκιο.
2. Συνταξιούχοι με υψηλές συντάξεις και πολλαπλές κύριες συντάξεις.
Στην κατηγορία αυτή ανήκουν περίπου 10.000 συνταξιούχοι με υψηλές μεικτές αποδοχές άνω των 2.200 ευρώ ή με άθροισμα κύριων συντάξεων που ξεπερνά τα 3.500 ευρώ. Οι μηνιαίες κρατήσεις μπορούν να ξεκινούν από περίπου 220 ευρώ και να φθάνουν σε επίπεδα που αντιστοιχούν σε ολόκληρη κατώτατη σύνταξη των 500 ή 600 ευρώ.
Για τους συγκεκριμένους συνταξιούχους, η ΕΑΣ δεν αποτελεί απλώς μια μικρή πρόσθετη κράτηση, αλλά μια σημαντική απώλεια εισοδήματος σε ετήσια βάση.
Τι θα κρίνει το Ελεγκτικό Συνέδριο στις 4 Νοεμβρίου
Το βασικό ερώτημα που θα εξετάσει η Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου δεν είναι εάν πρέπει να διατηρηθεί η ΕΑΣ ως εισφορά αλληλεγγύης, αλλά εάν ο τρόπος με τον οποίο υπολογίζεται σήμερα είναι νόμιμος και συνταγματικά ανεκτός.
Συγκεκριμένα, το δικαστήριο καλείται να αποφανθεί εάν η εισφορά πρέπει να επιβάλλεται μόνο στη διαφορά που προκύπτει πάνω από το εκάστοτε όριο σύνταξης και όχι στο σύνολο των μεικτών αποδοχών.
Για παράδειγμα, ένας συνταξιούχος με μεικτή σύνταξη 2.000 ευρώ υπάγεται σήμερα στο κλιμάκιο του 6%.
Έτσι, η μηνιαία κράτηση ανέρχεται σε 120 ευρώ.
Εάν η εισφορά επιβαλλόταν μόνο στο ποσό που υπερβαίνει τα 1.468 ευρώ, η κράτηση θα περιοριζόταν περίπου στα 32 ευρώ.
Η διαφορά είναι ενδεικτική της επιβάρυνσης που προκαλεί ο σημερινός τρόπος υπολογισμού.
Εάν το δικαστήριο κρίνει ότι το ισχύον σύστημα παραβιάζει συνταγματικές αρχές, θα ανοίξει ο δρόμος για την εφαρμογή αναλογικότερου τρόπου υπολογισμού, με σημαντικά μικρότερες κρατήσεις για τους δικαιούχους.
Παράλληλα, ενδέχεται να δημιουργηθούν νέες αξιώσεις για αναδρομικά από τις διαφορές που έχουν προκύψει στις κρατήσεις των προηγούμενων ετών.
Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι θα υπάρξει αυτομάτως επιστροφή χρημάτων σε όλους τους συνταξιούχους.
Θα πρέπει να προσδιοριστούν η χρονική περίοδος που καλύπτει η δικαστική κρίση, οι δικαιούχοι και οι προϋποθέσεις διεκδίκησης.
Η διπλή επιβάρυνση: ΕΑΣ, εισφορά υγείας και φόρος
Ένα ακόμη ζήτημα που τίθεται από τις οργανώσεις των συνταξιούχων αφορά τη σωρευτική επιβάρυνση που προκαλεί η ΕΑΣ σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες κρατήσεις.
Η εισφορά παρακρατείται από το μεικτό ποσό της σύνταξης, στη συνέχεια υπολογίζεται η εισφορά υγειονομικής περίθαλψης 6% και ακολουθεί η φορολόγηση του εισοδήματος.
Το ζήτημα, επομένως, δεν αφορά μόνο το ύψος της ΕΑΣ, αλλά τη συνολική επίδραση που έχουν οι διαδοχικές κρατήσεις στο τελικό ποσό που καταλήγει στην τσέπη του συνταξιούχου.
Η ΕΑΣ, μαζί με πόρους από άλλες πηγές, χρηματοδοτεί το Ασφαλιστικό Κεφάλαιο Αλληλεγγύης Γενεών (ΑΚΑΓΕ), τον λεγόμενο κουμπαρά του ασφαλιστικού συστήματος.
Μέχρι το τέλος του 2026 τα αποθεματικά του ΑΚΑΓΕ ξεπέρασαν τα 23 δισ. ευρώ.
Τα χρήματα αυτά προορίζονται να χρησιμοποιηθούν μελλοντικά, όταν οι επιπτώσεις της δημογραφικής γήρανσης θα ασκήσουν ακόμη μεγαλύτερη πίεση στο ασφαλιστικό σύστημα, ώστε να διασφαλίζεται η δυνατότητα καταβολής των συντάξεων.
Έτσι, η μόνη αλλαγή που δρομολογείται για την 1η Ιανουαρίου 2027 είναι η τιμαριθμοποίηση των εισοδηματικών ορίων κατά 2,8%, όσο δηλαδή και η προβλεπόμενη αύξηση των συντάξεων.
Στόχος είναι να μην περνά ένας συνταξιούχος σε υψηλότερο συντελεστή ΕΑΣ αποκλειστικά και μόνο επειδή έλαβε την ετήσια αύξηση στη σύνταξή του.
Η αναπροσαρμογή των ορίων δεν σημαίνει κατάργηση ή μείωση των συντελεστών της ΕΑΣ.
Απλώς μετακινεί προς τα πάνω τα εισοδηματικά κατώφλια, ώστε οι αυξήσεις των συντάξεων να μην οδηγούν αυτομάτως σε υψηλότερη παρακράτηση.
Το συμπέρασμα είναι ότι το 2027 δεν αναμένεται να φέρει την πολυαναμενόμενη ελάφρυνση για τους 440.000 συνταξιούχους που πληρώνουν ΕΑΣ.
Η τιμαριθμοποίηση των κλιμακίων θα αποτρέψει πρόσθετες επιβαρύνσεις λόγω των αυξήσεων, αλλά δεν θα διορθώσει τις στρεβλώσεις του σημερινού συστήματος.
Η δικαστική απόφαση της 4ης Νοεμβρίου θα αποτελέσει το πρώτο κρίσιμο βήμα, ενώ η ουσιαστική πολιτική και νομοθετική λύση μεταφέρεται, με τα σημερινά δεδομένα, στην επόμενη κυβέρνηση και με πιθανό ορίζοντα εφαρμογής το 2028.
Πίνακας: Τα όρια της ΕΑΣ σήμερα
Αντώνης Βασιλόπουλος
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών