Ενεργειακός εφιάλτης - Αγορές και καταναλωτές πρέπει να προετοιμαστούν για το χειρότερο σενάριο

Η ιστορία έχει διδάξει ότι κάθε φορά που οι τιμές του πετρελαίου εκτοξεύονται, οι επενδυτές κάνουν το ίδιο κρίσιμο λάθος: υποτιμούν τον πραγματικό αντίκτυπο.
Σήμερα, με το Brent να έχει εκτοξευθεί πάνω από 60% από τις επιθέσεις ΗΠΑ–Ισραήλ στο Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου 2026, ακούγεται ξανά το ίδιο αφήγημα: «είναι προσωρινό, η οικονομία θα το απορροφήσει». Μόνο που αυτή τη φορά, οι συνθήκες μπορεί να κάνουν τη ζημιά ανεπανόρθωτη.

Δεν είναι όλα τα σοκ ίδια

Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αναφέρει ο Lance Roberts της RealInvestmentAdvice.com, η παγκόσμια οικονομία έχει βιώσει πολλές κρίσεις πετρελαίου που άλλαξαν δραματικά το οικονομικό τοπίο.
Το κοινό στοιχείο; Τιμές που εκτοξεύονται, πανικός στα ΜΜΕ και πολιτικές αντιδράσεις.
Διαφορές; Οι αιτίες και οι συνέπειες κάθε φορά ήταν διαφορετικές.

Το 1973, οι χώρες του OPEC μείωσαν την παραγωγή και επέβαλαν εμπάργκο στις ΗΠΑ ως αντίδραση στη στήριξη του Ισραήλ στον Πόλεμο του Γιομ Κιπούρ. Σε τέσσερις μήνες, η τιμή του αργού εκτοξεύθηκε από $3 σε $12 το βαρέλι. Η αμερικανική οικονομία, ήδη σε θερμό πληθωριστικό περιβάλλον, υπέστη συρρίκνωση 0,5% το 1974, ενώ η ανεργία εκτοξεύθηκε στο 9%. Το αποτέλεσμα ήταν στασιμοπληθωρισμός: υψηλός πληθωρισμός, υψηλή ανεργία και αργή ανάπτυξη – το χειρότερο συνδυαστικό σενάριο για κάθε οικονομία.

Το 1979, η Ιρανική Επανάσταση προκάλεσε μείωση των εξαγωγών κατά περίπου 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, οδηγώντας την τιμή του Brent σε $40 μέσα σε ένα χρόνο. Ο πόλεμος Ιράν–Ιράκ το 1980 επιδείνωσε την κατάσταση, αναγκάζοντας τη Fed να ανεβάσει τα επιτόκια στο 20% για να ελέγξει τον πληθωρισμό.

Η κρίση του 1990 στον Κόλπο ήταν σύντομη αλλά έντονη: η εισβολή του Ιράκ στο Κουβέιτ αφαίρεσε 4,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως από την αγορά. Το πετρέλαιο εκτινάχθηκε από $15 σε $42, αλλά η οικονομική ζημιά περιορίστηκε λόγω της γρήγορης αποκατάστασης της παραγωγής.

Αντιθέτως, το 2008, η αύξηση του πετρελαίου στα $147 προκλήθηκε από την έκρηξη της ζήτησης και την οικονομική κρίση των αγορών ακινήτων, που πολλαπλασίασε τις απώλειες στις χρηματαγορές.

Τι χωρίζει τα απλά σοκ από τις οικονομικές καταστροφές

Η Fed έχει καταλήξει ότι δεν υπάρχει μηχανική σχέση μεταξύ αύξησης τιμών πετρελαίου και ύφεσης. Αυτό σημαίνει ότι η ίδια αύξηση μπορεί να προκαλέσει κατάρρευση σε ένα περιβάλλον και να περάσει σχεδόν απαρατήρητη σε άλλο.
Οι παράγοντες που κάνουν τη διαφορά είναι:

Διάρκεια και ένταση: Οι κρίσεις που διαρκούν χρόνια προκαλούν μεγαλύτερη ζημιά από τις σύντομες αιφνιδιαστικές αυξήσεις.

Πληθωρισμός πριν το σοκ: Υψηλός πληθωρισμός και μη ελεγχόμενες προσδοκίες πολλαπλασιάζουν την επίδραση του σοκ.

Νομισματική πολιτική: Η Fed μπορεί να σώσει ή να καταστρέψει. Η ακατάλληλη αντίδραση μπορεί να προκαλέσει ύφεση ανεξάρτητα από το πετρέλαιο.

Ενεργειακή ένταση της οικονομίας: Σήμερα, η οικονομία των ΗΠΑ χρειάζεται πολύ λιγότερο πετρέλαιο για κάθε μονάδα ΑΕΠ, περιορίζοντας τον αντίκτυπο.

Καθαρή ενεργειακή θέση: Οι ΗΠΑ είναι πλέον καθαρός εξαγωγέας, οπότε τα υψηλά έσοδα από το πετρέλαιο αντισταθμίζουν εν μέρει το κόστος για τους καταναλωτές.

Το σοκ του 2026 

Η Oxford Economics εκτιμά ότι οι τιμές θα πρέπει να παραμείνουν $140 για δύο μήνες για να υπάρξει σαφής κίνδυνος ύφεσης. Αλλά οι συνθήκες είναι ανησυχητικές: φυσικό «στένωμα» στο Στενό του Hormuz, οι ενεργοβόρες οικονομίες στην Ευρώπη ευάλωτες, και η αμερικανική οικονομία ήδη πιεσμένη από μαλακή αγορά εργασίας, υψηλό καταναλωτικό χρέος και ακριβές χρηματιστήρια.
Η Capital Economics βλέπει $150 το Brent σε ένα τρίμηνο σενάριο. Το ΔΝΤ προειδοποιεί για σημαντικές πληθωριστικές συνέπειες. Morgan Stanley βλέπει αυξημένο κίνδυνο ύφεσης αν η κρίση συνεχιστεί.
Το σοκ αυτό είναι μεγαλύτερο από το 1990, τόσο γρήγορο όσο το 1973, και δομικά πιο κοντά στο 1979. Η οικονομία σήμερα είναι καλύτερα προστατευμένη, αλλά ήδη υπό πίεση. Αν συνεχιστεί, η ζημιά μπορεί να είναι καταστροφική.
Οι αγορές και οι καταναλωτές πρέπει να προετοιμαστούν για το χειρότερο σενάριο. Η ιστορία δεν αφήνει περιθώρια για αφέλεια.

www.bankingnews.gr