Η πολιτειακή μορφή της παρακμής της Δημοκρατίας και ο ανταγωνισμός με Κίνα και Ρωσία πρέπει να επιταχύνουν τον μεγάλο μετασχηματισμό που επιχειρεί ο Αμερικανός πρόεδρος ο οποίος θα πρέπει να αναστείλει τη διεξαγωγή των ενδιάμεσων εκλογών
Ο μεγαλοεπενδυτής Ray Dalio κάνει δηλώσεις που είναι τροχιοδεικτικές βολές… για το μέλλον.
Ανεξάρτητα από το πόσο τον βρίσκουν κάποιοι συναρπαστικό είναι ξεκάθαρο ότι αντιλαμβάνεται πως βρισκόμαστε στο τελικό στάδιο του λεγόμενου Τέταρτού Κύματος «Fourth Turning» και των μεγάλων κοινωνικών, οικονομικών και νομισματικών μετασχηματισμών που ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη.
Στο συγκεκριμένο θεωρητικό πλαίσιο, η «Fourth Turning» το Τέταρτο Κύμα είναι η τέταρτη και τελευταία φάση ενός ιστορικού κύκλου περίπου 80–100 ετών, που αντιστοιχεί σε περίοδο ανθησης, κρίσης, ανατροπής και ανοικοδόμησης θεσμών.
Οι τέσσερις φάσεις αποδίδονται συχνά ως:
1. High → Περίοδος Ακμής
2. Awakening → Πνευματική/Κοινωνική Αφύπνιση
3. Unraveling → Αποσύνθεση / Διάλυση
4. Fourth Turning → Περίοδος Κρίσης / Μεγάλη Καμπή
Η μετάβαση από τη Δημοκρατία ένα αυταρχικό καθεστώς
Ζούμε τα τελευταία, καθοριστικά χρόνια μιας παγκόσμιας τάξης που υφίσταται εδώ και περίπου 85 χρόνια — μιας νομισματικής αρχιτεκτονικής που διαμορφώθηκε το 1944 με το Bretton Woods και σήμερα φαίνεται να αποσυντίθεται, οδηγώντας σε ένα πολυπολικό σύστημα με αβέβαια θεμέλια.
Σε πρόσφατη συζήτησή του με τον Tucker Carlson, ο Dalio περιέγραψε την «αναπόφευκτη» — κατά τον ίδιο — μετάβαση από τη δημοκρατία σε ένα αυταρχικό καθεστώς.
Επικαλέστηκε τον Πλάτωνα και τον κύκλο πολιτευμάτων (κοινό θέμα με τον Αριστοτέλη ο οποίος αναφέρθηκε στη φθορά των πολιτειακών μορφών) που περιγράφεται στο κορυφαίο του πολιτικό έργο την Πολιτεία: οι δημοκρατίες διαβρώνονται από ανισότητες πλούτου, κοινωνικές εντάσεις και αμφισβήτηση της νομιμοποίησης των θεσμών.
Όταν οι πολίτες παύουν να πιστεύουν ότι το σύστημα είναι δίκαιο — όταν θεωρούν ότι η δικαστική, οι εκλογές ή οι θεσμοί είναι «στημένοι» — τότε η ίδια η τάξη πραγμάτων τίθεται υπό αμφισβήτηση.
Πάσα ομοιότητα με την ελληνική κατάσταση δεν είναι καθόλου τυχαία…
Ο Carlson το έθεσε ωμά: η πόλωση οδηγεί σε αδιέξοδο, το αδιέξοδο σε παράλυση, και η παράλυση — «κατ’ ανάγκη» — σε αυταρχικές λύσεις. Ο Dalio συμπλήρωσε ότι όταν οι άνθρωποι ταυτίζονται απόλυτα με «φυλές» — πολιτικές ή πολιτισμικές — και όταν δεν υπάρχει κοινό έδαφος, τότε το σύστημα αναγκαστικά πρέπει να προχωρήσει σε ευρύ μετασχηματισμό.
Σε εκείνο το σημείο, κάθε πολίτης έχει τρεις επιλογές:
1. να διαλέξει πλευρά και να πολεμήσει,
2. να σκύψει το κεφάλι και να ελπίζει ότι δεν θα βρεθεί στο στόχαστρο,
3. ή να φύγει.
Η συνομιλία των Carlson και Dalio
Το παραπάνω αποτυπώνει με εντυπωσιακή ακρίβεια τη σημερινή αμερικανική — και όχι μόνο — πραγματικότητα.
Η πόλωση βαθαίνει, η νομική τάξη εργαλειοποιείται από όλες τις πλευρές, και η αποκλιμάκωση της πολιτικής εχθρότητας μοιάζει απίθανη πριν προηγηθεί περαιτέρω ένταση και κυριαρχήσει ένα καθεστώς οιονεί εμφυλίου.
Καθώς το 2026 εξελίσσεται, το πολιτικό θερμόμετρο στις ΗΠΑ φαίνεται να ανεβαίνει επικίνδυνα, με αποκορύφωμα τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Το συμπέρασμα στο οποίο εμείς που μπορούμε να καταλήξουμε από τις ανωτέρω διαφωτιστικές παρατηρήσεις είναι ότι εάν ο Donald Trump θέλει να νικήσει στη γεωπολιτική σκακιέρα τον Xi Jinping και τον Vladimir Putin πρέπει να υπερβεί το σημαντικό μειονέκτημα που έχει απέναντι σε αυτούς τους ηγέτες.
Οι τελευταίοι έχουν κατορθώσει εξαιτίας της εγχώριας πολιτικής ιστορίας να εργάζονται στο μακρύ χρόνο - ο Putin επί παραδείγματι προετοίμαζε από το 2014 την ειδική στρατιωτική επιχείρηση στην Ουκρανία, όπως πλέον γνωρίζουμε – έχοντας εξασφαλίσει κοινωνικές συμμαχίες και θεσμική θωράκιση που ξεπερνούν τη συγκυριακή διασφάλιση εκλογικών νικών όπως ο Donald Trump είναι αναγκασμένος να κάνει στις ΗΠΑ.
Για να επιτύχει τον συνολικό οικονομικό μετασχηματισμό όπως αυτός που επιχειρεί με την επιβολή των δασμών και την απομείωση της αξίας του δολαρίου προκειμένου να μειώσει τα τεράστια «δίδυμα» ελλείμματα των ΗΠΑ και την αλλαγή του γεωπολιτικού παραδείγματος πρέπει να απελευθερωθεί από τα δεσμά των εκλογικών αναμετρήσεων και να μην προκηρύξει – επικαλούμενος έκτακτες οικονομικές και γεωπολιτικές συνθήκες τις ενδιάμεσες εκλογές.
Αυτό είναι ευκολο να λέγεται και δύσκολα πράττεται βεβαίως… Αλλά ένας πρόεδρος «κουτσή πάπια» (lame duck) για την επόμενη διετία μέχρι να ολοκληρωθεί η θητεία του χωρίς τον έλεγχο του Κογκρέσου με ενδυναμωμένο το «βαθύ κράτος» της Ουάσιγκτον το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν θα μπορέσει να προχωρήσει σε καμία μείζονα μεταρρύθμιση και θα είναι ένας αδύναμος συνομιλητής στο εξωτερικό.
H αποτυχία είναι κάτι παραπάνω από βέβαιη – κυρίως εάν οι αλλαγές στην οικονομία όπως π.χ. τα έσοδα από τους δασμούς δεν έχουν τη δέουσα ροή έως το τέλος του 2026 είτε συντρέξουν κάποιοι άλλοι συγκυριακοί λόγοι με μια εκτίναξη της ανεργίας ή του πληθωρισμού.
Ο νομισματικός μετασχηματισμός και η βασιλεία του χρυσού
Στη συνέχεια της συζήτησης, ο Dalio ανέλυσε τον δικό του κύκλο έξι σταδίων, υποστηρίζοντας ότι βρισκόμαστε στο Στάδιο Πέντε.
Το Στάδιο Έξι, όπως το περιγράφει, αντιπροσωπεύει τη διάλυση της νομισματικής και κοινωνικής τάξης.
Η άνοδος της τιμής του χρυσού θεωρείται — σε αυτό το πλαίσιο — σύμπτωμα αυξανόμενου κινδύνου μετάβασης στο τελικό αυτό στάδιο. Όπως είπε χαρακτηριστικά: «Ο χρυσός είναι το ένα περιουσιακό στοιχείο που δεν αποτελεί υποχρέωση κάποιου άλλου».
Δηλαδή δεν είναι χρέος, δεν είναι υπόσχεση τρίτου• είναι τελικό περιουσιακό στοιχείο.
Εδώ αξίζει να επιστρέψουμε στο βιβλίο The Fourth Turning του Neil Howe.
Σύμφωνα με το πλαίσιο αυτό, στα τελικά χρόνια του Τέταρτου Κύματος οι κοινωνίες εισέρχονται σε περίοδο εντεινόμενης πίεσης.
Θεσμοί χάνουν τη νομιμοποίησή τους ταχύτερα απ’ όσο μπορούν να μεταρρυθμιστούν.
Το πολιτικό σύστημα πολώνεται, οι χρηματοοικονομικές δομές τρίζουν, και η εμπιστοσύνη στο «κατεστημένο» καταρρέει.
Αυτό που ξεκινά ως διάχυτη ανησυχία καταλήγει σε αποφασιστική σύγκρουση — συχνά πυροδοτούμενη από έναν καταλύτη: πόλεμο, οικονομική κατάρρευση ή συστημική αποτυχία.
Ο συμβιβασμός σπανίζει.
Η ιστορία επιταχύνεται.
Το βασικό χαρακτηριστικό δεν είναι το χάος, αλλά η αναγκαστική επιλογή: τι αξίζει να διασωθεί, τι πρέπει να διαλυθεί και ποιοι νέοι κανόνες θα διέπουν τη συλλογική ζωή.
Πραγματικά περιουσιακά στοιχεία και παραγωγική ικανότητα
Ποιοι ωφελούνται σε αυτή τη φάση;
Όχι όσοι είναι δεμένοι με την υπάρχουσα, υπερχρεωμένη και χρηματοοικονομικά διογκωμένη τάξη πραγμάτων.
Οι ελίτ της χρηματοοικονομικής μηχανικής, οι γραφειοκρατικοί μηχανισμοί και τα συστήματα που στηρίζονται στην υπερμόχλευση συνήθως χάνουν ισχύ και αξιοπιστία.
Αντίθετα, κερδίζουν όσοι συνδέονται με πραγματικά περιουσιακά στοιχεία, παραγωγική ικανότητα, ενέργεια, τρόφιμα, μέταλλα, άμυνα — και με πρακτική ικανότητα λειτουργίας σε περιβάλλον αστάθειας.
Κοινωνικά και ψυχολογικά, ο χρόνος «συμπιέζεται».
Η ηθική σαφήνεια αντικαθιστά την αμφισημία.
Η θυσία γίνεται κοινωνικά αποδεκτή.
Ο ακραίος ατομικισμός υποχωρεί μπροστά στη συλλογική δράση.
Οι ελευθερίες μπορεί να περιοριστούν προσωρινά, αλλά παράλληλα καθίσταται εφικτή η υλοποίηση μεγάλων σχεδίων που προηγουμένως θεωρούνταν αδύνατα.
Στο τέλος της κρίσης, σύμφωνα με το σχήμα των Strauss-Howe, δεν προκύπτει απλώς κατάρρευση αλλά ανασύνταξη.
Αναδύεται μια νέα πολιτική και οικονομική τάξη.
Θεσμοί αναδομούνται — ή αντικαθίστανται — πάνω σε αρχές που σφυρηλατήθηκαν στην κρίση. Το νέο σύστημα τείνει να είναι πιο πειθαρχημένο, πιο προσανατολισμένο στην παραγωγή και λιγότερο εξαρτημένο από χρηματοοικονομικές «ψευδαισθήσεις».
Με άλλα λόγια, το Τέταρτο Κύμα δεν τελειώνει με χάος, αλλά με επανεκκίνηση.
Ένα «σκληρό reset» που καθαρίζει το έδαφος για έναν νέο κύκλο ανάπτυξης.
Και αν η Ιστορία επαναλαμβάνεται έστω εν μέρει, τότε τα «σκληρά» περιουσιακά στοιχεία — και ιδιαίτερα ο χρυσός — δεν είναι απλώς επενδυτική επιλογή, αλλά θεμέλιο της επόμενης εποχής.
www.bankingnews.gr
Ανεξάρτητα από το πόσο τον βρίσκουν κάποιοι συναρπαστικό είναι ξεκάθαρο ότι αντιλαμβάνεται πως βρισκόμαστε στο τελικό στάδιο του λεγόμενου Τέταρτού Κύματος «Fourth Turning» και των μεγάλων κοινωνικών, οικονομικών και νομισματικών μετασχηματισμών που ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη.
Στο συγκεκριμένο θεωρητικό πλαίσιο, η «Fourth Turning» το Τέταρτο Κύμα είναι η τέταρτη και τελευταία φάση ενός ιστορικού κύκλου περίπου 80–100 ετών, που αντιστοιχεί σε περίοδο ανθησης, κρίσης, ανατροπής και ανοικοδόμησης θεσμών.
Οι τέσσερις φάσεις αποδίδονται συχνά ως:
1. High → Περίοδος Ακμής
2. Awakening → Πνευματική/Κοινωνική Αφύπνιση
3. Unraveling → Αποσύνθεση / Διάλυση
4. Fourth Turning → Περίοδος Κρίσης / Μεγάλη Καμπή
Η μετάβαση από τη Δημοκρατία ένα αυταρχικό καθεστώς
Ζούμε τα τελευταία, καθοριστικά χρόνια μιας παγκόσμιας τάξης που υφίσταται εδώ και περίπου 85 χρόνια — μιας νομισματικής αρχιτεκτονικής που διαμορφώθηκε το 1944 με το Bretton Woods και σήμερα φαίνεται να αποσυντίθεται, οδηγώντας σε ένα πολυπολικό σύστημα με αβέβαια θεμέλια.
Σε πρόσφατη συζήτησή του με τον Tucker Carlson, ο Dalio περιέγραψε την «αναπόφευκτη» — κατά τον ίδιο — μετάβαση από τη δημοκρατία σε ένα αυταρχικό καθεστώς.
Επικαλέστηκε τον Πλάτωνα και τον κύκλο πολιτευμάτων (κοινό θέμα με τον Αριστοτέλη ο οποίος αναφέρθηκε στη φθορά των πολιτειακών μορφών) που περιγράφεται στο κορυφαίο του πολιτικό έργο την Πολιτεία: οι δημοκρατίες διαβρώνονται από ανισότητες πλούτου, κοινωνικές εντάσεις και αμφισβήτηση της νομιμοποίησης των θεσμών.
Όταν οι πολίτες παύουν να πιστεύουν ότι το σύστημα είναι δίκαιο — όταν θεωρούν ότι η δικαστική, οι εκλογές ή οι θεσμοί είναι «στημένοι» — τότε η ίδια η τάξη πραγμάτων τίθεται υπό αμφισβήτηση.
Πάσα ομοιότητα με την ελληνική κατάσταση δεν είναι καθόλου τυχαία…
Ο Carlson το έθεσε ωμά: η πόλωση οδηγεί σε αδιέξοδο, το αδιέξοδο σε παράλυση, και η παράλυση — «κατ’ ανάγκη» — σε αυταρχικές λύσεις. Ο Dalio συμπλήρωσε ότι όταν οι άνθρωποι ταυτίζονται απόλυτα με «φυλές» — πολιτικές ή πολιτισμικές — και όταν δεν υπάρχει κοινό έδαφος, τότε το σύστημα αναγκαστικά πρέπει να προχωρήσει σε ευρύ μετασχηματισμό.
Σε εκείνο το σημείο, κάθε πολίτης έχει τρεις επιλογές:
1. να διαλέξει πλευρά και να πολεμήσει,
2. να σκύψει το κεφάλι και να ελπίζει ότι δεν θα βρεθεί στο στόχαστρο,
3. ή να φύγει.
Η συνομιλία των Carlson και Dalio
Το παραπάνω αποτυπώνει με εντυπωσιακή ακρίβεια τη σημερινή αμερικανική — και όχι μόνο — πραγματικότητα.
Η πόλωση βαθαίνει, η νομική τάξη εργαλειοποιείται από όλες τις πλευρές, και η αποκλιμάκωση της πολιτικής εχθρότητας μοιάζει απίθανη πριν προηγηθεί περαιτέρω ένταση και κυριαρχήσει ένα καθεστώς οιονεί εμφυλίου.
Καθώς το 2026 εξελίσσεται, το πολιτικό θερμόμετρο στις ΗΠΑ φαίνεται να ανεβαίνει επικίνδυνα, με αποκορύφωμα τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Το συμπέρασμα στο οποίο εμείς που μπορούμε να καταλήξουμε από τις ανωτέρω διαφωτιστικές παρατηρήσεις είναι ότι εάν ο Donald Trump θέλει να νικήσει στη γεωπολιτική σκακιέρα τον Xi Jinping και τον Vladimir Putin πρέπει να υπερβεί το σημαντικό μειονέκτημα που έχει απέναντι σε αυτούς τους ηγέτες.
Οι τελευταίοι έχουν κατορθώσει εξαιτίας της εγχώριας πολιτικής ιστορίας να εργάζονται στο μακρύ χρόνο - ο Putin επί παραδείγματι προετοίμαζε από το 2014 την ειδική στρατιωτική επιχείρηση στην Ουκρανία, όπως πλέον γνωρίζουμε – έχοντας εξασφαλίσει κοινωνικές συμμαχίες και θεσμική θωράκιση που ξεπερνούν τη συγκυριακή διασφάλιση εκλογικών νικών όπως ο Donald Trump είναι αναγκασμένος να κάνει στις ΗΠΑ.
Για να επιτύχει τον συνολικό οικονομικό μετασχηματισμό όπως αυτός που επιχειρεί με την επιβολή των δασμών και την απομείωση της αξίας του δολαρίου προκειμένου να μειώσει τα τεράστια «δίδυμα» ελλείμματα των ΗΠΑ και την αλλαγή του γεωπολιτικού παραδείγματος πρέπει να απελευθερωθεί από τα δεσμά των εκλογικών αναμετρήσεων και να μην προκηρύξει – επικαλούμενος έκτακτες οικονομικές και γεωπολιτικές συνθήκες τις ενδιάμεσες εκλογές.
Αυτό είναι ευκολο να λέγεται και δύσκολα πράττεται βεβαίως… Αλλά ένας πρόεδρος «κουτσή πάπια» (lame duck) για την επόμενη διετία μέχρι να ολοκληρωθεί η θητεία του χωρίς τον έλεγχο του Κογκρέσου με ενδυναμωμένο το «βαθύ κράτος» της Ουάσιγκτον το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν θα μπορέσει να προχωρήσει σε καμία μείζονα μεταρρύθμιση και θα είναι ένας αδύναμος συνομιλητής στο εξωτερικό.
H αποτυχία είναι κάτι παραπάνω από βέβαιη – κυρίως εάν οι αλλαγές στην οικονομία όπως π.χ. τα έσοδα από τους δασμούς δεν έχουν τη δέουσα ροή έως το τέλος του 2026 είτε συντρέξουν κάποιοι άλλοι συγκυριακοί λόγοι με μια εκτίναξη της ανεργίας ή του πληθωρισμού.
Ο νομισματικός μετασχηματισμός και η βασιλεία του χρυσού
Στη συνέχεια της συζήτησης, ο Dalio ανέλυσε τον δικό του κύκλο έξι σταδίων, υποστηρίζοντας ότι βρισκόμαστε στο Στάδιο Πέντε.
Το Στάδιο Έξι, όπως το περιγράφει, αντιπροσωπεύει τη διάλυση της νομισματικής και κοινωνικής τάξης.
Η άνοδος της τιμής του χρυσού θεωρείται — σε αυτό το πλαίσιο — σύμπτωμα αυξανόμενου κινδύνου μετάβασης στο τελικό αυτό στάδιο. Όπως είπε χαρακτηριστικά: «Ο χρυσός είναι το ένα περιουσιακό στοιχείο που δεν αποτελεί υποχρέωση κάποιου άλλου».
Δηλαδή δεν είναι χρέος, δεν είναι υπόσχεση τρίτου• είναι τελικό περιουσιακό στοιχείο.
Εδώ αξίζει να επιστρέψουμε στο βιβλίο The Fourth Turning του Neil Howe.
Σύμφωνα με το πλαίσιο αυτό, στα τελικά χρόνια του Τέταρτου Κύματος οι κοινωνίες εισέρχονται σε περίοδο εντεινόμενης πίεσης.
Θεσμοί χάνουν τη νομιμοποίησή τους ταχύτερα απ’ όσο μπορούν να μεταρρυθμιστούν.
Το πολιτικό σύστημα πολώνεται, οι χρηματοοικονομικές δομές τρίζουν, και η εμπιστοσύνη στο «κατεστημένο» καταρρέει.
Αυτό που ξεκινά ως διάχυτη ανησυχία καταλήγει σε αποφασιστική σύγκρουση — συχνά πυροδοτούμενη από έναν καταλύτη: πόλεμο, οικονομική κατάρρευση ή συστημική αποτυχία.
Ο συμβιβασμός σπανίζει.
Η ιστορία επιταχύνεται.
Το βασικό χαρακτηριστικό δεν είναι το χάος, αλλά η αναγκαστική επιλογή: τι αξίζει να διασωθεί, τι πρέπει να διαλυθεί και ποιοι νέοι κανόνες θα διέπουν τη συλλογική ζωή.
Πραγματικά περιουσιακά στοιχεία και παραγωγική ικανότητα
Ποιοι ωφελούνται σε αυτή τη φάση;
Όχι όσοι είναι δεμένοι με την υπάρχουσα, υπερχρεωμένη και χρηματοοικονομικά διογκωμένη τάξη πραγμάτων.
Οι ελίτ της χρηματοοικονομικής μηχανικής, οι γραφειοκρατικοί μηχανισμοί και τα συστήματα που στηρίζονται στην υπερμόχλευση συνήθως χάνουν ισχύ και αξιοπιστία.
Αντίθετα, κερδίζουν όσοι συνδέονται με πραγματικά περιουσιακά στοιχεία, παραγωγική ικανότητα, ενέργεια, τρόφιμα, μέταλλα, άμυνα — και με πρακτική ικανότητα λειτουργίας σε περιβάλλον αστάθειας.
Κοινωνικά και ψυχολογικά, ο χρόνος «συμπιέζεται».
Η ηθική σαφήνεια αντικαθιστά την αμφισημία.
Η θυσία γίνεται κοινωνικά αποδεκτή.
Ο ακραίος ατομικισμός υποχωρεί μπροστά στη συλλογική δράση.
Οι ελευθερίες μπορεί να περιοριστούν προσωρινά, αλλά παράλληλα καθίσταται εφικτή η υλοποίηση μεγάλων σχεδίων που προηγουμένως θεωρούνταν αδύνατα.
Στο τέλος της κρίσης, σύμφωνα με το σχήμα των Strauss-Howe, δεν προκύπτει απλώς κατάρρευση αλλά ανασύνταξη.
Αναδύεται μια νέα πολιτική και οικονομική τάξη.
Θεσμοί αναδομούνται — ή αντικαθίστανται — πάνω σε αρχές που σφυρηλατήθηκαν στην κρίση. Το νέο σύστημα τείνει να είναι πιο πειθαρχημένο, πιο προσανατολισμένο στην παραγωγή και λιγότερο εξαρτημένο από χρηματοοικονομικές «ψευδαισθήσεις».
Με άλλα λόγια, το Τέταρτο Κύμα δεν τελειώνει με χάος, αλλά με επανεκκίνηση.
Ένα «σκληρό reset» που καθαρίζει το έδαφος για έναν νέο κύκλο ανάπτυξης.
Και αν η Ιστορία επαναλαμβάνεται έστω εν μέρει, τότε τα «σκληρά» περιουσιακά στοιχεία — και ιδιαίτερα ο χρυσός — δεν είναι απλώς επενδυτική επιλογή, αλλά θεμέλιο της επόμενης εποχής.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών