γράφει : Αλεξάνδρα Τόμπρα
Η ευρωπαϊκή κρίση χρέους ήταν ένα από τα θέματα που μονοπώλησαν το παγκόσμιο ενδιαφέρον κατά τη διάρκεια του 2012 καθώς δαπανήθηκαν εκατοντάδες ώρες σε διαδοχικές και ατέρμονες συσκέψεις ανάμεσα στους Ευρωπαίους ηγέτες και στους αξιωματούχους της Ευρωζώνης για την εξεύρεση λύσεων. Ένα από τα κύρια ερωτήματα είναι τι συνέβη τελικά κατά το 2012 και από σημείο θα ξαναπιάσουν το νήμα οι Ευρωπαίοι το 2013.
Με το Νόμπελ Ειρήνης στα χέρια τους, οι Ευρωπαίοι ηγέτες μπορούν έστω και την ύστατη στιγμή να ισχυριστούν ότι πατούν σε ένα πιο στέρεο έδαφος από ότι στις αρχές του έτους, αν και αρκετά είναι τα σοβαρά ζητήματα που εναγωνίως αναζητούν λύση. Μείζον ζήτημα για την Ευρωζώνη είναι στην παρούσα φάση η ενίσχυση της νομισματικής ένωσης, καθώς είναι φανερό πως άλλα σημαντικά θέματα για την Ε.Ε., όπως η διεύρυνση της με νέα μέλη, όπως η Σερβία και άλλα κράτη της πρώην Γιουγκοσλαβίας έχουν παραμεριστεί. Ακόμα και στην περίπτωση της Κροατίας, η καγκελάριος της Γερμανίας, Angela Merkel τόνισε στην τελευταία Σύνοδο Κορυφής της Ε.Ε. ότι δεν είναι η κατάλληλη στιγμή για να ασχοληθεί η Ε.Ε. με το ζήτημα της επίσημης ένταξης της χώρας καθώς αυτό που προέχει είναι μια πιο «προσεκτική ματιά στην οικονομία και στην ανταγωνιστικότητα της Κροατίας».
Αρκετοί είναι εκείνοι, οι οποίοι υποστηρίζουν πως η ευρωπαϊκή κρίση χρέους έχει ήδη φτάσει στο αποκορύφωμα της, ενώ ακόμα περισσότεροι αυτοί που προβλέπουν τη συνέχεια της. Η διχογνωμία αυτή καταγράφηκε και στα πλέον επίσημα όργανα της Ε.Ε. Στις αρχές του 2012 ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Jose Manuel Barroso απηύθυνε σαφή προειδοποίηση σε όσους πίστευαν ότι «το ευρωπαϊκό project και τα επιτεύγματα του είναι αναστρέψιμα» τη στιγμή που ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Martin Schulz χαρακτήριζε «ντροπή» για την Ε.Ε. τα πολύ υψηλά ποσοστά ανεργίας στους νέους της Ευρώπης.
Αναμφίβολα το 2012 ήταν μια χρονιά, κατά την οποία κυριάρχησαν ακραίες τοποθετήσεις, οι οποίες κυμαίνονταν από την αισιοδοξία έως την καταστροφή για την επόμενη ημέρα (ήταν χαρακτηριστικές άλλωστε οι δραματικές Σύνοδοι Κορυφής, τα αποτελέσματα των οποίων κατέρρεαν σε λίγα 24ωρα από τις αντιδράσεις των αγορών). Σε αυτό το πλαίσιο εντάχθηκε και η απειλή για το τέλος του ευρώ, η οποία σχετιζόταν ως επί το πλείστον με την Ελλάδα. Με την ελληνική οικονομία να μην μπορεί να ανταποκριθεί στην ευρωπαϊκή συνταγή παρά το δεύτερο πακέτο στήριξης και με τον αρμόδιο για τις οικονομικές και νομισματικές υποθέσεις της Ε.Ε., Olli Rehn να υποστηρίζει ότι «η χώρα έζησε πάνω από τις δυνατότητες της για μια δεκαετία», οι απειλές για πιθανή έξοδο της χώρας από την Ευρωζώνη διατυπώθηκαν από τα πλέον επίσημα χείλη τον περασμένο Μάιο. Ήταν η υπουργός Οικονομικών της Αυστρίας, Maria Fekter, η οποία συμβούλευσε την Ελλάδα να φύγει τελείως από την Ε.Ε. και κατόπιν να αρχίσει να εργάζεται και πάλι για την επάνοδο της στην ευρωπαϊκή οικογένεια. «Τότε θα μπορούσαμε να καταλάβουμε εάν η Ελλάδα πραγματικά είναι έτοιμη να γίνει δεκτή στην Ε.Ε.» είχε υποστηρίξει η Fekter, αναφερόμενη στις αιτιάσεις περί των πλασματικών οικονομικών δεδομένων που χρησιμοποίησε η Ελλάδα για να μπει στην νομισματική ένωση. Η χρονική συγκυρία ήταν πράγματι δραματική καθώς η Ελλάδα ήδη βρισκόταν σε προεκλογική περίοδο, το εκλογικό αποτέλεσμα φάνταζε ρευστό και οι ανησυχίες των Ευρωπαίων για την επόμενη ημέρα είχαν εκτοξευθεί στα ύψη.
Αλλά μια αλλαγή του κλίματος απαισιοδοξίας είχε αρχίσει να διαφαίνεται. Η κυβέρνηση του Mario Monti εργαζόταν πυρετωδώς και αποκαθιστούσε την εικόνα της Ιταλίας που άφησε πίσω του ο Silvio Berlusconi ενώ η Γαλλία είχε εκλέξει για πρόεδρο της, τον Francois Hollande, ο οποίος παρά τις γερμανικές ενστάσεις και αντιδράσεις έφερε την ελπίδα νέας πνοής και δυναμικής στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Αλλά οι τριγμοί δεν έλειπαν και αφορούσαν την τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης, την Ισπανία. Ήταν η στιγμή που παρενέβη ο διοικητής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, ο Mario Monti, ο οποίος αποκάλυψε το σχέδιο του για την απεριόριστη αγορά ομολόγων από τα υπερχρεωμένα κράτη της Ευρωζώνης, υποστηρίζοντας με κατηγορηματικό τρόπο πως το ευρώ είναι μη αναστρέψιμο και πως η ΕΚΤ θα λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για τη διάσωση του κοινού νομίσματος. Ο πρωταρχικός στόχος για τη μείωση των επιτοκίων επετεύχθη και οι αγορές – έως και σήμερα – σταμάτησαν τη δριμεία επίθεση τους κατά της Ιταλίας και της Ισπανίας, τη στιγμή που και το εκλογικό αποτέλεσμα στην Ελλάδα ερμηνεύτηκε από τους Ευρωπαίους ως επιλογή προς τη σταθερότητα και το ευρωπαϊκό όραμα. Την ίδια στιγμή, Monti και Hollande (με βοήθεια και από τις ΗΠΑ) διεμήνυαν με δραματικούς τόνους προς τη Merkel ότι δεν μπορεί να συνεχιστεί η λιτότητα χωρίς να υπάρξουν αναπτυξιακά μέτρα. Μήνυμα που ελήφθη από την κυβέρνηση της Γερμανίας, η οποία για πρώτη φορά στα χρόνια της κρίσης, ένιωσε να βρίσκεται στο περιθώριο.
Το ζήτημα της Ελλάδας μονοπώλησε το ενδιαφέρον της Ευρώπης και το φθινόπωρο. Η ελληνική κυβέρνηση μετά από έναν μαραθώνιο συσκέψεων και διαπραγματεύσεων με την τρόικα ανταποκρίθηκε στις απαιτήσεις των Ευρωπαίων εταίρων, τους οποίους και αφού έπεισε για την αποφασιστικότητα της να προχωρήσει στην τήρηση των δεσμεύσεων, τους έριξε το μπαλάκι για την επίλυση του ελληνικού ζητήματος. Ο Νοέμβριος ήταν ένας ακόμα «καυτός» μήνας για το 2012, καθώς οι Ευρωπαίοι δεν μπορούσαν να συμφωνήσουν επί του προϋπολογισμού της Ε.Ε. και αρκετά ευρωπαϊκά κράτη διατύπωναν ενστάσεις για το πακέτο βοήθειας προς την Ελλάδα με ότι αυτό μπορεί να συνεπαγόταν για την τύχη του ευρώ. Και αν στις αρχές Δεκεμβρίου οι Ευρωπαίοι εμφανίζονταν πιο διχασμένοι από ποτέ, μέσα σε λίγες ημέρες το σκηνικό ανατράπηκε πλήρως. Παρά τη μη συμφωνία για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, οι Ευρωπαίοι κατάφεραν να συμφωνήσουν τόσο για τη βοήθεια προς την Ελλάδα όσο και για να θέσουν τις βάσεις για την τραπεζική ένωση.
Αυτό πάντως, στο οποίο φαίνεται ότι κατέληξαν οι Ευρωπαίοι, ήταν η αναγνώριση του ότι όλοι είναι μέσα στην ίδια βάρκα και ότι όλοι μαζί θα πρέπει να πορευθούν για να βγουν από την κρίση. Αυτή η ευρεία αποδοχή της συναίνεσης ήταν η εντυπωσιακή διαφορά που καταγράφηκε κατά τη διάρκεια του 2012. Και ναι μεν μπορεί τα προβλήματα να είναι πολλά και σοβαρά τόσο σε οικονομικό (η Ισπανία εκτιμάται ότι θα προσφύγει στην ευρωπαϊκή βοήθεια εντός του πρώτου τριμήνου του 2013, στα μέσα Ιανουαρίου θα καθοριστεί το πακέτο στήριξης προς την Κύπρο) όσο και σε πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο (άνοδος ακροδεξιών πολιτικών κομμάτων, εκτόξευση ανεργίας, κοκ), ωστόσο είναι διάχυτη η εντύπωση πως το 2012 ενισχύθηκε το αίσθημα της κοινής Ευρωπαϊκής μοίρας. Συνειδητοποίηση, αντίληψη, αίσθηση, πολιτική επιλογή – όπως και να το ονομάσει κανείς, δεν έχει ιδιαίτερη σημασία -, η οποία αποτελεί και το καλύτερο εχέγγυο και «όπλο» των Ευρωπαίων για να πορευτούν και το 2013 στην κατεύθυνση αντιμετώπισης της κρίσης.
www.bankingnews.gr
Αρκετοί είναι εκείνοι, οι οποίοι υποστηρίζουν πως η ευρωπαϊκή κρίση χρέους έχει ήδη φτάσει στο αποκορύφωμα της, ενώ ακόμα περισσότεροι αυτοί που προβλέπουν τη συνέχεια της. Η διχογνωμία αυτή καταγράφηκε και στα πλέον επίσημα όργανα της Ε.Ε. Στις αρχές του 2012 ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Jose Manuel Barroso απηύθυνε σαφή προειδοποίηση σε όσους πίστευαν ότι «το ευρωπαϊκό project και τα επιτεύγματα του είναι αναστρέψιμα» τη στιγμή που ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Martin Schulz χαρακτήριζε «ντροπή» για την Ε.Ε. τα πολύ υψηλά ποσοστά ανεργίας στους νέους της Ευρώπης.
Αναμφίβολα το 2012 ήταν μια χρονιά, κατά την οποία κυριάρχησαν ακραίες τοποθετήσεις, οι οποίες κυμαίνονταν από την αισιοδοξία έως την καταστροφή για την επόμενη ημέρα (ήταν χαρακτηριστικές άλλωστε οι δραματικές Σύνοδοι Κορυφής, τα αποτελέσματα των οποίων κατέρρεαν σε λίγα 24ωρα από τις αντιδράσεις των αγορών). Σε αυτό το πλαίσιο εντάχθηκε και η απειλή για το τέλος του ευρώ, η οποία σχετιζόταν ως επί το πλείστον με την Ελλάδα. Με την ελληνική οικονομία να μην μπορεί να ανταποκριθεί στην ευρωπαϊκή συνταγή παρά το δεύτερο πακέτο στήριξης και με τον αρμόδιο για τις οικονομικές και νομισματικές υποθέσεις της Ε.Ε., Olli Rehn να υποστηρίζει ότι «η χώρα έζησε πάνω από τις δυνατότητες της για μια δεκαετία», οι απειλές για πιθανή έξοδο της χώρας από την Ευρωζώνη διατυπώθηκαν από τα πλέον επίσημα χείλη τον περασμένο Μάιο. Ήταν η υπουργός Οικονομικών της Αυστρίας, Maria Fekter, η οποία συμβούλευσε την Ελλάδα να φύγει τελείως από την Ε.Ε. και κατόπιν να αρχίσει να εργάζεται και πάλι για την επάνοδο της στην ευρωπαϊκή οικογένεια. «Τότε θα μπορούσαμε να καταλάβουμε εάν η Ελλάδα πραγματικά είναι έτοιμη να γίνει δεκτή στην Ε.Ε.» είχε υποστηρίξει η Fekter, αναφερόμενη στις αιτιάσεις περί των πλασματικών οικονομικών δεδομένων που χρησιμοποίησε η Ελλάδα για να μπει στην νομισματική ένωση. Η χρονική συγκυρία ήταν πράγματι δραματική καθώς η Ελλάδα ήδη βρισκόταν σε προεκλογική περίοδο, το εκλογικό αποτέλεσμα φάνταζε ρευστό και οι ανησυχίες των Ευρωπαίων για την επόμενη ημέρα είχαν εκτοξευθεί στα ύψη.
Αλλά μια αλλαγή του κλίματος απαισιοδοξίας είχε αρχίσει να διαφαίνεται. Η κυβέρνηση του Mario Monti εργαζόταν πυρετωδώς και αποκαθιστούσε την εικόνα της Ιταλίας που άφησε πίσω του ο Silvio Berlusconi ενώ η Γαλλία είχε εκλέξει για πρόεδρο της, τον Francois Hollande, ο οποίος παρά τις γερμανικές ενστάσεις και αντιδράσεις έφερε την ελπίδα νέας πνοής και δυναμικής στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Αλλά οι τριγμοί δεν έλειπαν και αφορούσαν την τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης, την Ισπανία. Ήταν η στιγμή που παρενέβη ο διοικητής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, ο Mario Monti, ο οποίος αποκάλυψε το σχέδιο του για την απεριόριστη αγορά ομολόγων από τα υπερχρεωμένα κράτη της Ευρωζώνης, υποστηρίζοντας με κατηγορηματικό τρόπο πως το ευρώ είναι μη αναστρέψιμο και πως η ΕΚΤ θα λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για τη διάσωση του κοινού νομίσματος. Ο πρωταρχικός στόχος για τη μείωση των επιτοκίων επετεύχθη και οι αγορές – έως και σήμερα – σταμάτησαν τη δριμεία επίθεση τους κατά της Ιταλίας και της Ισπανίας, τη στιγμή που και το εκλογικό αποτέλεσμα στην Ελλάδα ερμηνεύτηκε από τους Ευρωπαίους ως επιλογή προς τη σταθερότητα και το ευρωπαϊκό όραμα. Την ίδια στιγμή, Monti και Hollande (με βοήθεια και από τις ΗΠΑ) διεμήνυαν με δραματικούς τόνους προς τη Merkel ότι δεν μπορεί να συνεχιστεί η λιτότητα χωρίς να υπάρξουν αναπτυξιακά μέτρα. Μήνυμα που ελήφθη από την κυβέρνηση της Γερμανίας, η οποία για πρώτη φορά στα χρόνια της κρίσης, ένιωσε να βρίσκεται στο περιθώριο.
Το ζήτημα της Ελλάδας μονοπώλησε το ενδιαφέρον της Ευρώπης και το φθινόπωρο. Η ελληνική κυβέρνηση μετά από έναν μαραθώνιο συσκέψεων και διαπραγματεύσεων με την τρόικα ανταποκρίθηκε στις απαιτήσεις των Ευρωπαίων εταίρων, τους οποίους και αφού έπεισε για την αποφασιστικότητα της να προχωρήσει στην τήρηση των δεσμεύσεων, τους έριξε το μπαλάκι για την επίλυση του ελληνικού ζητήματος. Ο Νοέμβριος ήταν ένας ακόμα «καυτός» μήνας για το 2012, καθώς οι Ευρωπαίοι δεν μπορούσαν να συμφωνήσουν επί του προϋπολογισμού της Ε.Ε. και αρκετά ευρωπαϊκά κράτη διατύπωναν ενστάσεις για το πακέτο βοήθειας προς την Ελλάδα με ότι αυτό μπορεί να συνεπαγόταν για την τύχη του ευρώ. Και αν στις αρχές Δεκεμβρίου οι Ευρωπαίοι εμφανίζονταν πιο διχασμένοι από ποτέ, μέσα σε λίγες ημέρες το σκηνικό ανατράπηκε πλήρως. Παρά τη μη συμφωνία για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, οι Ευρωπαίοι κατάφεραν να συμφωνήσουν τόσο για τη βοήθεια προς την Ελλάδα όσο και για να θέσουν τις βάσεις για την τραπεζική ένωση.
Αυτό πάντως, στο οποίο φαίνεται ότι κατέληξαν οι Ευρωπαίοι, ήταν η αναγνώριση του ότι όλοι είναι μέσα στην ίδια βάρκα και ότι όλοι μαζί θα πρέπει να πορευθούν για να βγουν από την κρίση. Αυτή η ευρεία αποδοχή της συναίνεσης ήταν η εντυπωσιακή διαφορά που καταγράφηκε κατά τη διάρκεια του 2012. Και ναι μεν μπορεί τα προβλήματα να είναι πολλά και σοβαρά τόσο σε οικονομικό (η Ισπανία εκτιμάται ότι θα προσφύγει στην ευρωπαϊκή βοήθεια εντός του πρώτου τριμήνου του 2013, στα μέσα Ιανουαρίου θα καθοριστεί το πακέτο στήριξης προς την Κύπρο) όσο και σε πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο (άνοδος ακροδεξιών πολιτικών κομμάτων, εκτόξευση ανεργίας, κοκ), ωστόσο είναι διάχυτη η εντύπωση πως το 2012 ενισχύθηκε το αίσθημα της κοινής Ευρωπαϊκής μοίρας. Συνειδητοποίηση, αντίληψη, αίσθηση, πολιτική επιλογή – όπως και να το ονομάσει κανείς, δεν έχει ιδιαίτερη σημασία -, η οποία αποτελεί και το καλύτερο εχέγγυο και «όπλο» των Ευρωπαίων για να πορευτούν και το 2013 στην κατεύθυνση αντιμετώπισης της κρίσης.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών