γράφει : Αλεξάνδρα Τόμπρα
Το Bruegel αποκλείει το haircut στα δάνεια που έχουν διατεθεί στην Ελλάδα
Τους λόγους που οδήγησε το ελληνικό πρόγραμμα προσαρμογής σε πλήρη αποτυχία αναλύσει το Ινστιτούτο Bruegel στην έκθεση του για τα πεπραγμένα της Τρόικας στις χώρες από τις οποίες έχει περάσει, προτείνοντας μάλιστα και δύο σενάρια για το μέλλον.
Σύμφωνα με ινστιτούτο, το σημείο εκκίνησης του ελληνικού προγράμματος ήταν εν μέσω σοβαρών μακροοικονομικών ανισορροπιών.
Το δημόσιο χρέος είχε φτάσει στο 129,7% του ΑΕΠ στο τέλος του 2009, ωστόσο αυτό πιστοποιήθηκε σχετικά αργά, αφού δεν ήταν ακόμη πλήρως γνωστό εκείνη την εποχή.
Το πρόγραμμα, το οποίο περιελάμβανε σημαντικές διορθώσεις στο χρέος και το έλλειμμα αποδείχθηκε ένα πλήγμα στην αξιοπιστία της Ελλάδα και στην εμπιστοσύνη στην ικανότητά της να ακολουθήσει τις διεθνείς συμφωνίες.
Με την ψυχολογία της αγοράς να στέφεται εναντίον της χώρας, κατέστη σαφές ότι η Ελλάδα είχε ανάγκη να υποβάλει αίτηση για ένα πρόγραμμα οικονομικής βοήθειας.
Αν και αυτή η επιλογή βρήκε την αντίσταση κυβερνητικών και μη παραγόντων και θεσμών στην Ελλάδα, το Μάιο του 2010, η χώρα εισήλθε στο πρόγραμμα και έγινε η πρώτη χώρα της ζώνης του ευρώ που υποδέχτηκε την «Τρόικα».
Η απόδοση του προγράμματος ήταν απογοητευτική από πολλές απόψεις και μπορεί να δικαίως να θεωρηθεί ως η ελάχιστα επιτυχημένη επιλογή.
Η πορεία των στοιχείων επιβεβαιώνει τις διαπιστώσεις αυτές, ακόμη και ορισμένες πρόσφατες εξελίξεις έχουν αλλάξει κάπως τη συνολική εικόνα.
Το Bruegel κάνει μια σύντομη αναφορά στην πορεία των βασικών μακροοικονομικών μεγεθών της Ελλάδας, σε μία προσπάθεια να καταλήξει στους παράγοντες που οδήγησαν στη χειρότερη επίδοση το ελληνικό πρόγραμμα.
Ποιοι όμως είναι αυτοί οι παράγοντες;
Η Ελλάδα ξεκίνησε από πολύ υψηλό έλλειμμα άνω του 15% και υποτιμημένο πραγματικό επίπεδο χρέους, όταν ζητήθηκε για πρώτη φορά η βοήθεια.
Το πρόγραμμα ξεκίνησε εντυπωσιακά, σύμφωνα με το ΔΝΤ.
Ωστόσο, η κατάσταση επιδεινώθηκε το 2011 και, στο πλαίσιο της αυξημένης ανησυχίας της αγοράς, η εγχώρια ζήτηση και η αύξηση του ΑΕΠ έπεσε κατακόρυφα, οι επενδύσεις κατέρρευσαν, και οι εξαγωγές έμειναν στάσιμες.
Ο ακριβής προσδιορισμός του κάθε παράγοντα που οδήγησε σε αυτήν την κατάσταση δυστυχώς δεν είναι εφικτός, ωστόσο οι βασικότεροι είναι οι εξής:
- Το εξωτερικό μακροοικονομικό περιβάλλον κατέληξε να είναι πιο αρνητικό από ό, τι αναμενόταν αρχικά, καθώς η ζώνη του ευρώ εισήλθε σε διπλή ύφεση.
Η αύξηση των εξωτερικών πολιτικών προκλήσεων για τερματισμό του προγράμματος ή ακόμη και μια έξοδο της Ελλάδα από το ευρώ υπονόμευσε την εμπιστοσύνη και έπληξε την ανάπτυξη.
- Η ευρωπαϊκή πολιτική αναποφασιστικότητα μπορεί να είναι ίσως ο πιο σημαντικός επιβαρυντικός παράγοντας για τις επιδόσεις του προγράμματος.
Η ασαφής ευρωπαϊκή στάση σχετικά με την αναδιάρθρωση του χρέους άφησε πολλούς επενδυτές σε μια κατάσταση μεγάλης αβεβαιότητας.
Αυτή η αβεβαιότητα επηρέασαν δυσμενώς το κλίμα και τις επενδυτικές αποφάσεις.
- Η ανεπαρκής εφαρμογή του προγράμματος ήταν ένα πρόβλημα όλο το 2011, και λόγω των γενικών εκλογών, ακόμη και μέχρι το φθινόπωρο του 2012, υπήρχε αποσπασματική τήρηση του προγράμματος.
Η Τρόικα υπερεκτίμησε την αποτελεσματικότητα της ελληνικής κυβέρνησης και του κρατικού μηχανισμού.
- Η αναδιάρθρωση του χρέους έγινε πολύ αργά, με την ελάφρυνση του χρέους να αποδεικνύεται πολύ περιορισμένη αφού δεν έλυσε το θέμα της βιωσιμότητας του χρέους.
- Η υπερβολική λιτότητα ήταν ο κύριος παράγοντας για τη χειρότερη του αναμενομένου απόδοση του ΑΕΠ.
Την ίδια ώρα αποδείχθηκε πολύ δύσκολο να εκτιμηθεί το ακριβές ύψος του δημοσιονομικού πολλαπλασιαστή που θα έπρεπε να εφαρμοστεί σε μια εποχή διαρθρωτικής προσαρμογής με ακανόνιστη ψυχολογία στην αγορά.
- Ένα θεμελιώδες πρόβλημα του προγράμματος - και παρεμπιπτόντως όλων των χωρών σε πρόγραμμα προσαρμογής με υψηλά επίπεδα χρέους - ήταν η προσπάθεια να ανακτηθεί η ανταγωνιστικότητα ενώ, την ίδια στιγμή, ήταν σε εξέλιξη η προσπάθεια να μειωθεί το χρέος σε ονομαστικές τιμές.
Για παράδειγμα, εάν κάποιος υποθέσει ότι η ανάγκη προσαρμογής της ανταγωνιστικότητας είναι της τάξεως του 20-30%, τότε η βιωσιμότητα του χρέους θα αποδειχθεί ακόμη περισσότερο στη σφαίρα της φαντασίας.
Μια προσαρμογή προς τα κάτω των τιμών συνεπάγεται μηχανικά επιδείνωση των προϋποθέσεων βιωσιμότητας του χρέους. Για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος, είναι αναγκαίο το πρόγραμμα διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που θα δώσει ώθηση στην οικονομία.
Ωστόσο, οι μεταρρυθμίσεις που προβλέπονταν αρχικά ήταν αρκετά γενικές και αδύναμες, ενώ επί της ουσίας ποτέ δεν εφαρμόστηκαν.
Ποιά όμως είναι η λύση;
Το Bruegel αποκλείει το haircut στα δάνεια που έχουν διατεθεί στην Ελλάδα, ωστόσο προτείνει δύο σενάρια:
1) Ένα πρόγραμμα με επιμήκυνση των διμερών δανείων που έχει λάβει η Ελλάδα στο πλαίσιο του πρώτου Μνημονίου κατά 50 χρόνια και μείωση των επιτοκίων τους κατά 0,50%. Το πρόγραμμα θα περιλαμβάνει πάγωμα κάθε πληρωμής προς τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης (EFSF) έως το 2030, αντί του 2023 που ισχύει σήμερα.
2) Ένα νέο πακέτο 40 δισ. ευρώ, το οποίο θα συνοδεύεται με κεφαλαιακές ενισχύσεις από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Το πρόγραμμα προϋποθέτει η Ελλάδα να παραμείνει εκτός αγορών έως το 2030.
www.bankingnews.gr
Σύμφωνα με ινστιτούτο, το σημείο εκκίνησης του ελληνικού προγράμματος ήταν εν μέσω σοβαρών μακροοικονομικών ανισορροπιών.
Το δημόσιο χρέος είχε φτάσει στο 129,7% του ΑΕΠ στο τέλος του 2009, ωστόσο αυτό πιστοποιήθηκε σχετικά αργά, αφού δεν ήταν ακόμη πλήρως γνωστό εκείνη την εποχή.
Το πρόγραμμα, το οποίο περιελάμβανε σημαντικές διορθώσεις στο χρέος και το έλλειμμα αποδείχθηκε ένα πλήγμα στην αξιοπιστία της Ελλάδα και στην εμπιστοσύνη στην ικανότητά της να ακολουθήσει τις διεθνείς συμφωνίες.
Με την ψυχολογία της αγοράς να στέφεται εναντίον της χώρας, κατέστη σαφές ότι η Ελλάδα είχε ανάγκη να υποβάλει αίτηση για ένα πρόγραμμα οικονομικής βοήθειας.
Αν και αυτή η επιλογή βρήκε την αντίσταση κυβερνητικών και μη παραγόντων και θεσμών στην Ελλάδα, το Μάιο του 2010, η χώρα εισήλθε στο πρόγραμμα και έγινε η πρώτη χώρα της ζώνης του ευρώ που υποδέχτηκε την «Τρόικα».
Η απόδοση του προγράμματος ήταν απογοητευτική από πολλές απόψεις και μπορεί να δικαίως να θεωρηθεί ως η ελάχιστα επιτυχημένη επιλογή.
Η πορεία των στοιχείων επιβεβαιώνει τις διαπιστώσεις αυτές, ακόμη και ορισμένες πρόσφατες εξελίξεις έχουν αλλάξει κάπως τη συνολική εικόνα.
Το Bruegel κάνει μια σύντομη αναφορά στην πορεία των βασικών μακροοικονομικών μεγεθών της Ελλάδας, σε μία προσπάθεια να καταλήξει στους παράγοντες που οδήγησαν στη χειρότερη επίδοση το ελληνικό πρόγραμμα.
Ποιοι όμως είναι αυτοί οι παράγοντες;
Η Ελλάδα ξεκίνησε από πολύ υψηλό έλλειμμα άνω του 15% και υποτιμημένο πραγματικό επίπεδο χρέους, όταν ζητήθηκε για πρώτη φορά η βοήθεια.
Το πρόγραμμα ξεκίνησε εντυπωσιακά, σύμφωνα με το ΔΝΤ.
Ωστόσο, η κατάσταση επιδεινώθηκε το 2011 και, στο πλαίσιο της αυξημένης ανησυχίας της αγοράς, η εγχώρια ζήτηση και η αύξηση του ΑΕΠ έπεσε κατακόρυφα, οι επενδύσεις κατέρρευσαν, και οι εξαγωγές έμειναν στάσιμες.
Ο ακριβής προσδιορισμός του κάθε παράγοντα που οδήγησε σε αυτήν την κατάσταση δυστυχώς δεν είναι εφικτός, ωστόσο οι βασικότεροι είναι οι εξής:
- Το εξωτερικό μακροοικονομικό περιβάλλον κατέληξε να είναι πιο αρνητικό από ό, τι αναμενόταν αρχικά, καθώς η ζώνη του ευρώ εισήλθε σε διπλή ύφεση.
Η αύξηση των εξωτερικών πολιτικών προκλήσεων για τερματισμό του προγράμματος ή ακόμη και μια έξοδο της Ελλάδα από το ευρώ υπονόμευσε την εμπιστοσύνη και έπληξε την ανάπτυξη.
- Η ευρωπαϊκή πολιτική αναποφασιστικότητα μπορεί να είναι ίσως ο πιο σημαντικός επιβαρυντικός παράγοντας για τις επιδόσεις του προγράμματος.
Η ασαφής ευρωπαϊκή στάση σχετικά με την αναδιάρθρωση του χρέους άφησε πολλούς επενδυτές σε μια κατάσταση μεγάλης αβεβαιότητας.
Αυτή η αβεβαιότητα επηρέασαν δυσμενώς το κλίμα και τις επενδυτικές αποφάσεις.
- Η ανεπαρκής εφαρμογή του προγράμματος ήταν ένα πρόβλημα όλο το 2011, και λόγω των γενικών εκλογών, ακόμη και μέχρι το φθινόπωρο του 2012, υπήρχε αποσπασματική τήρηση του προγράμματος.
Η Τρόικα υπερεκτίμησε την αποτελεσματικότητα της ελληνικής κυβέρνησης και του κρατικού μηχανισμού.
- Η αναδιάρθρωση του χρέους έγινε πολύ αργά, με την ελάφρυνση του χρέους να αποδεικνύεται πολύ περιορισμένη αφού δεν έλυσε το θέμα της βιωσιμότητας του χρέους.
- Η υπερβολική λιτότητα ήταν ο κύριος παράγοντας για τη χειρότερη του αναμενομένου απόδοση του ΑΕΠ.
Την ίδια ώρα αποδείχθηκε πολύ δύσκολο να εκτιμηθεί το ακριβές ύψος του δημοσιονομικού πολλαπλασιαστή που θα έπρεπε να εφαρμοστεί σε μια εποχή διαρθρωτικής προσαρμογής με ακανόνιστη ψυχολογία στην αγορά.
- Ένα θεμελιώδες πρόβλημα του προγράμματος - και παρεμπιπτόντως όλων των χωρών σε πρόγραμμα προσαρμογής με υψηλά επίπεδα χρέους - ήταν η προσπάθεια να ανακτηθεί η ανταγωνιστικότητα ενώ, την ίδια στιγμή, ήταν σε εξέλιξη η προσπάθεια να μειωθεί το χρέος σε ονομαστικές τιμές.
Για παράδειγμα, εάν κάποιος υποθέσει ότι η ανάγκη προσαρμογής της ανταγωνιστικότητας είναι της τάξεως του 20-30%, τότε η βιωσιμότητα του χρέους θα αποδειχθεί ακόμη περισσότερο στη σφαίρα της φαντασίας.
Μια προσαρμογή προς τα κάτω των τιμών συνεπάγεται μηχανικά επιδείνωση των προϋποθέσεων βιωσιμότητας του χρέους. Για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος, είναι αναγκαίο το πρόγραμμα διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που θα δώσει ώθηση στην οικονομία.
Ωστόσο, οι μεταρρυθμίσεις που προβλέπονταν αρχικά ήταν αρκετά γενικές και αδύναμες, ενώ επί της ουσίας ποτέ δεν εφαρμόστηκαν.
Ποιά όμως είναι η λύση;
Το Bruegel αποκλείει το haircut στα δάνεια που έχουν διατεθεί στην Ελλάδα, ωστόσο προτείνει δύο σενάρια:
1) Ένα πρόγραμμα με επιμήκυνση των διμερών δανείων που έχει λάβει η Ελλάδα στο πλαίσιο του πρώτου Μνημονίου κατά 50 χρόνια και μείωση των επιτοκίων τους κατά 0,50%. Το πρόγραμμα θα περιλαμβάνει πάγωμα κάθε πληρωμής προς τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης (EFSF) έως το 2030, αντί του 2023 που ισχύει σήμερα.
2) Ένα νέο πακέτο 40 δισ. ευρώ, το οποίο θα συνοδεύεται με κεφαλαιακές ενισχύσεις από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Το πρόγραμμα προϋποθέτει η Ελλάδα να παραμείνει εκτός αγορών έως το 2030.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών