Σε τεντωμένο σχοινί βρίσκονται οι ισορροπίες στη Μέση Ανατολή, καθώς ΗΠΑ και Ισραήλ φαίνεται να εξετάζουν πλέον το πιο ακραίο στρατιωτικό σενάριο: μια υψηλού κινδύνου αποστολή ειδικών δυνάμεων βαθιά μέσα στο ιρανικό έδαφος. Μετά την παραδοχή των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών ότι οι αεροπορικές επιδρομές με βόμβες διείσδυσης απέτυχαν να πλήξουν το πυρηνικό οπλοστάσιο της Τεχεράνης, οι Donald Trump και Benjamin Netanyahu δείχνουν να εγκλωβίζονται στη λύση μιας άμεσης επέμβασης για την απόσπαση και καταστροφή του εξαιρετικά εμπλουτισμένου ουρανίου.
Αν και το Πεντάγωνο έχει στο παρελθόν φέρει εις πέρας παρόμοιες μυστικές αποστολές —με κορυφαίο παράδειγμα το περίφημο Project Sapphire του 1994, όταν οι Αμερικανοί εκκένωσαν κρυφά 600 κιλά ουρανίου από το Καζακστάν— οι στρατιωτικοί αναλυτές προειδοποιούν για μια θεμελιώδη διαφορά. Σε αντίθεση με τις ιστορικές επιτυχίες του παρελθόντος που στηρίχθηκαν στην κυβερνητική συγκατάθεση, το Ιράν αποτελεί μια βαριά εξοπλισμένη, εχθρική δύναμη έτοιμη για πόλεμο, κάνοντας σαφές ότι μια προσπάθεια αντιγραφής του θριάμβου του 1994 αποτελεί σήμερα τον μεγαλύτερο στρατιωτικό εφιάλτη.
Οι… υποσχέσεις Trump
Οι ΗΠΑ θα αφαιρέσουν τα αποθέματα εξαιρετικά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα των συνομιλιών τους με την Τεχεράνη, δήλωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump.
«Και θα πάμε είτε μαζί τους είτε χωρίς αυτούς. Αλλά δεν θα επιτρέψουμε να μας πυροβολούν. Τώρα, αν δεν καταλήξουμε σε συμφωνία, τότε θα τους εξουδετερώσουμε στρατιωτικά, πολύ σκληρά. Και θα περιμένουμε μέχρι να το κάνουμε αυτό πριν αποχωρήσουμε, οπότε θα έχουμε ασφάλεια σε κάθε περίπτωση. Αν κάνουμε μια συμφωνία και είμαστε πλέον φίλοι, θα πάμε όλοι μαζί. Θα είναι δικός μας ο εξοπλισμός. Θα το πάρουμε και θα το καταστρέψουμε, είτε επί τόπου είτε μεταφέροντάς το εκτός των εγκαταστάσεων».
Νωρίτερα, όπως μετέδωσε το EurAsian Times, η πιθανότητα μιας υψηλού κινδύνου χερσαίας επιχείρησης για την αφαίρεση του εξαιρετικά εμπλουτισμένου ουρανίου (HEU) του Ιράν φέρεται να κερδίζει έδαφος τόσο στην Ουάσινγκτον όσο και στην Ιερουσαλήμ.
Πριν από αυτό, ο Trump και ο Netanyahu είχαν αφήσει να εννοηθεί η πιθανότητα αποστολής ειδικών δυνάμεων στο Ιράν για την κατάσχεση του αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου.
Ο Trump είχε προειδοποιήσει παλαιότερα ότι οι αμερικανικές δυνάμεις παρακολουθούν στενά την ιρανική πυρηνική τοποθεσία και θα εξοντώσουν οποιονδήποτε ή οτιδήποτε πλησιάσει σε αυτήν. «Θα το πιάσουμε αυτό κάποια στιγμή… Το έχουμε υπό επιτήρηση. Ίδρυσα αυτό που ονομάζεται Space Force και το παρακολουθούν… Αν κάποιος πλησιάσει το μέρος, θα το μάθουμε — και θα τους ανατινάξουμε», δήλωσε ο Trump.
Εν τω μεταξύ, σε συνέντευξή του στην εκπομπή 60 Minutes, ο Netanyahu ήταν πολύ πιο άμεσος στα σχόλιά του. Ερωτηθείς πώς το Ισραήλ και οι ΗΠΑ μπορούν να διασφαλίσουν το ιρανικό εξαιρετικά εμπλουτισμένο ουράνιο (HEU), ο Netanyahu δήλωσε: «Μπαίνεις μέσα και το παίρνεις».
«Με τι; Ειδικές δυνάμεις από το Ισραήλ, ειδικές δυνάμεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες;» ρώτησε τον Netanyahu ο παρουσιαστής της συνέντευξης.
«Λοιπόν, δεν πρόκειται να μιλήσω για στρατιωτικά μέσα, αλλά αυτό που μου είπε ο πρόεδρος Trump είναι, "Θέλω να μπω εκεί μέσα". Και νομίζω ότι μπορεί να γίνει με φυσική παρουσία. Αυτό δεν είναι το πρόβλημα. Αν έχεις μια συμφωνία, και μπεις μέσα, και το πάρεις, γιατί όχι; Αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος».
Στις 11 Μαΐου, το Axios ανέφερε ότι η ισραηλινή κυβέρνηση «θέλει ο Trump να διατάξει μια επιχείρηση ειδικών δυνάμεων για τη διασφάλιση του αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν». «Ισραηλινοί αξιωματούχοι λένε ότι ο Trump είναι διστακτικός στο να διατάξει μια τέτοια επιχείρηση επειδή είναι εξαιρετικά ριψοκίνδυνη», πρόσθεσε η αναφορά.
Ταυτόχρονα, δεν υπάρχει εναλλακτική λύση σε μια χερσαία επιχείρηση, μετά την αποτυχία της προσπάθειας καταστροφής του ιρανικού αποθέματος ουρανίου με πυρομαχικά βαθιάς διείσδυσης πέρυσι. Τον Ιούνιο του 2025, οι ΗΠΑ εκτόξευσαν 14 βόμβες MOP GBU-57 από επτά βομβαρδιστικά B-2 Spirit σε τέσσερις ύποπτες ιρανικές πυρηνικές τοποθεσίες.
Συγκεκριμένα, τον Ιούνιο του 2025, οι ΗΠΑ εκτόξευσαν 14 βόμβες GBU-57 Massive Ordnance Penetrator (MOP) -γνωστές ως βόμβες καταστροφής οχυρώσεων (bunker-busters)- από επτά stealth βομβαρδιστικά B-2 Spirit εναντίον ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων, κυρίως στο Fordow και τη Natanz, στο πλαίσιο της Επιχείρησης Midnight Hammer.
Ωστόσο, σύμφωνα με εκθέσεις των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών, τα πλήγματα απέτυχαν να καταστρέψουν το ιρανικό απόθεμα.
Εκτιμάται ότι το Ιράν κατέχει περισσότερα από 440 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου σε καθαρότητα 60%, ένα επίπεδο που αποτελεί ένα μικρό τεχνικό βήμα μακριά από το 90% που απαιτείται για την κατασκευή όπλων. Αυτό το απόθεμα, το οποίο συχνά φυλάσσεται σε ασφαλείς τοποθεσίες όπως το Isfahan, επαρκεί θεωρητικά για τη δημιουργία περισσότερων από 10 πυρηνικών κεφαλών, εάν εμπλουτιστεί περαιτέρω.
Επιπλέον, ο πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν δεν μπορεί να τελειώσει εκτός εάν η Ουάσινγκτον διασφαλίσει το ιρανικό HEU, καθιστώντας αναπόφευκτη την υψηλού κινδύνου χερσαία επιχείρηση στο Ιράν.
Καθώς οι πολιτικοί ηγέτες στην Ουάσινγκτον και οι στρατιωτικοί αναλυτές στο Πεντάγωνο σταθμίζουν τους εξαιρετικούς κινδύνους της διείσδυσης ειδικών δυνάμεων των ΗΠΑ και του Ισραήλ βαθιά στο Ιράν, ένα νηφάλιο αλλά σχετικό γεγονός είναι ότι τέτοιες επιχειρήσεις για τη διασφάλιση ή την απόσπαση πυρηνικού υλικού δεν στερούνται προηγουμένου.
Στην πραγματικότητα, τις τελευταίες οκτώ δεκαετίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν οδηγήσει με επιτυχία πολλαπλές μυστικές και ημι-μυστικές αποστολές για την απομάκρυνση εξαιρετικά εμπλουτισμένου ουρανίου (HEU) ή άλλου πυρηνικού υλικού κατάλληλου για όπλα από ευάλωτες ή ασταθείς τοποθεσίες.
Επιχείρηση Alsos (1944-1945)
Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, οι Συμμαχικές δυνάμεις αποβιβάστηκαν στη Νορμανδία της Γαλλίας τον Ιούλιο του 1944 και σταδιακά κινήθηκαν προς τη Γερμανία, μετά την απελευθέρωση της Γαλλίας και της Ιταλίας.
Εν τω μεταξύ, από τα ανατολικά, ο Σοβιετικός Κόκκινος Στρατός προέλαυνε προς το Βερολίνο μετά την απελευθέρωση της Πολωνίας τον Ιούλιο του 1944.
Αν και οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Βρετανία και η Σοβιετική Ένωση ήταν σύμμαχοι κατά τη διάρκεια του πολέμου ενάντια στη ναζιστική Γερμανία, αναπτύχθηκε ένας έντονος ανταγωνισμός μεταξύ των Δυτικών Συμμάχων και του Κόκκινου Στρατού για το ποιος θα έφτανε πρώτος στο Βερολίνο.
Όποιος καταλάμβανε πρώτος τη γερμανική πρωτεύουσα θα εξασφάλιζε όχι μόνο μια μεγαλύτερη και πιο διάσημη ζώνη κατοχής, αλλά και αποκλειστική, πρόωρη πρόσβαση στα απομεινάρια του μυστικού πυρηνικού προγράμματος της ναζιστικής Γερμανίας, στους επιστήμονές της και στα αποθέματα ουρανίου της.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το 1944, οι ΗΠΑ εργάζονταν ήδη στο Manhattan Project για την ανάπτυξη ατομικών βομβών. Ωστόσο, οι ΗΠΑ περίμεναν ακόμα μια καθοριστική ανακάλυψη.
Εν τω μεταξύ, υπήρχε η ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση ότι η Γερμανία βρισκόταν χρόνια μπροστά από τον υπόλοιπο κόσμο στην ανάπτυξη μιας ατομικής βόμβας.
Εξάλλου, η σχάση του ουρανίου είχε επιτευχθεί για πρώτη φορά στη ναζιστική Γερμανία το 1938, και Γερμανοί φυσικοί όπως ο Werner Heisenberg και ο Carl Friedrich von Weizsäcker θεωρούνταν ηγέτες στον τομέα τους.
Το 1944, οι ΗΠΑ ξεκίνησαν την Επιχείρηση Alsos, ως μέρος του Manhattan Project, για να στείλουν επιστήμονες, κατασκόπους και στρατιωτικούς αξιωματούχους στην Ευρώπη μαζί με τον προελαύνοντα στρατό τους, με διπλό στόχο: Να λάβουν ενημερωμένες πληροφορίες για την πρόοδο του ναζιστικού πυρηνικού προγράμματος και να καταλάβουν τα γερμανικά πυρηνικά περιουσιακά στοιχεία, το ουράνιο, τους αντιδραστήρες βαρέος ύδατος και τους Γερμανούς επιστήμονες, πριν προλάβουν οι Σοβιετικοί.
«Δεν μπορούσε να τεθεί θέμα παρά μόνο ότι τα αμερικανικά στρατεύματα έπρεπε να είναι τα πρώτα που θα έφταναν σε αυτή τη ζωτική εγκατάσταση (τις γερμανικές πυρηνικές τοποθεσίες), διότι ήταν υψίστης σημασίας για τις Ηνωμένες Πολιτείες να ελέγχουμε ολόκληρη την περιοχή που περιείχε τις γερμανικές δραστηριότητες ατομικής ενέργειας… Αναγκάστηκα να λάβω ορισμένα δραστικά μέτρα για να επιτύχουμε τον σκοπό μας», φέρεται να δήλωσε ο επικεφαλής της αποστολής Alsos, Στρατηγός Leslie Groves.
Η αποστολή Alsos εισήλθε στη Γερμανία στις 24 Φεβρουαρίου 1945.
Οι ομάδες Alsos κατέσχεσαν πάνω από 1.100 τόνους μεταλλεύματος ουρανίου από ένα αλατωρυχείο κοντά στο Stassfurt, βαρύ ύδωρ, πρωτότυπους αντιδραστήρες, χιλιάδες έγγραφα έρευνας και βασικούς Γερμανούς επιστήμονες που σχετίζονταν με το πυρηνικό πρόγραμμα, πριν φτάσουν οι Σοβιετικοί.
Αυτά τα πυρηνικά περιουσιακά στοιχεία μεταφέρθηκαν αρχικά στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ωστόσο, μεγάλο μέρος τους τελικά διοχετεύθηκε ή χρησιμοποιήθηκε για την υποστήριξη του αμερικανικού Manhattan Project.
Τον Ιούλιο του 1945, σχεδόν έναν χρόνο μετά την έναρξη της Επιχείρησης Alsos, οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν την πρώτη τους πυρηνική δοκιμή και μέσα σε έναν μήνα από τη δοκιμή αυτή, χρησιμοποίησαν την ατομική βόμβα στην Ιαπωνία.
Project Sapphire (1994)
Το 1991, μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, υπήρχαν ανανεωμένοι φόβοι για τη διάδοση των πυρηνικών όπλων.
Μία από τις πιο ευάλωτες τοποθεσίες ήταν το Μεταλλουργικό Εργοστάσιο Ulba στο Ust-Kamenogorsk του Καζακστάν, το οποίο στέγαζε σχεδόν 600 κιλά εξαιρετικά εμπλουτισμένου ουρανίου, ποσότητα επαρκής για περίπου δύο δωδεκάδες πυρηνικές βόμβες.
Το HEU διέτρεχε κίνδυνο κλοπής ή υπεξαίρεσης. Υπήρχαν επίσης φόβοι ότι χώρες όπως το Ιράν και η Βόρεια Κορέα ενδιαφέρονταν για αυτό το υλικό.
Για τη διασφάλιση αυτών των 600 κιλών HEU, οι ΗΠΑ συγκρότησαν μια 31μελή Ομάδα Αναζήτησης Πυρηνικής Έκτακτης Ανάγκης (Nuclear Emergency Search Team), η οποία περιλάμβανε ειδικούς από το Υπουργείο Ενέργειας (DOE) και το Πεντάγωνο.
Η ομάδα πέταξε μυστικά με ένα αεροσκάφος C-5 Galaxy.
Η ομάδα πέρασε περισσότερες από τέσσερις εβδομάδες (από τον Οκτώβριο έως τον Νοέμβριο του 1994) επανασυσκευάζοντας το υλικό υπό άκρα μυστικότητα και σε σκληρές συνθήκες, και στη συνέχεια το μετέφερε αεροπορικώς στις εγκαταστάσεις Y-12 στο Oak Ridge του Tennessee, για την υποβάθμιση του εμπλουτισμού του σε χαμηλά εμπλουτισμένο ουράνιο, υπό τις διασφαλίσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA).
Αν και το έργο ήταν μια κοινή προσπάθεια μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, του Καζακστάν και του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA), πραγματοποιήθηκε παρ' όλα αυτά κρυφά για να μην ειδοποιηθούν άλλες παγκόσμιες δυνάμεις.
Η επιτυχία του Project Sapphire ενίσχυσε την αυτοπεποίθηση της πολιτικής ηγεσίας και των στρατιωτικών σχεδιαστών των ΗΠΑ, οι οποίοι απέδειξαν ότι μια παγκόσμια πυρηνική απειλή θα μπορούσε να εξουδετερωθεί με το να συσκευαστεί, να φορτωθεί σε μεταγωγικά αεροσκάφη C-5 και να μεταφερθεί πετώντας 9.900 χιλιόμετρα μακριά, στην ασφάλεια του αμερικανικού εδάφους.
«Το μεγάλο μάθημα είναι ότι μπορούμε να λύσουμε το πρόβλημα εάν μπορέσουμε να βγάλουμε αυτό το υλικό από τη χώρα», θυμάται ο πρώην Αμερικανός διπλωμάτης Andy Weber. Εάν η Τεχεράνη είχε καταφέρει να αποκτήσει αυτό το υλικό στις αρχές της δεκαετίας του 1990, θα διέθετε ήδη «πυρηνικό οπλοστάσιο».
Ωστόσο, η κρίσιμη διαφορά είναι ότι το 1994, η κυβέρνηση του Καζακστάν ήταν πλήρως σύμφωνη και είχε δώσει τη συγκατάθεσή της στις ΗΠΑ για τη διασφάλιση του ουρανίου.
Το να επαναληφθεί όμως αυτή η επιτυχία σε μια εχθρική χώρα με σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες και ισχυρή βούληση για μάχη, και όπου το HEU είναι θαμμένο βαθιά στα βουνά, αποτελεί μια πρόταση εξαιρετικά υψηλού κινδύνου.
Παρόμοια προηγούμενα
Ομοίως, το 2003, οι ΗΠΑ απομάκρυναν περισσότερες από 55.000 λίβρες εγγράφων/εξαρτημάτων, συμπεριλαμβανομένου εξαφθοριούχου ουρανίου, πλήρεις συσκευές φυγοκέντρησης P-2 και εξαρτήματα από το δίκτυο του Α. Κ. Χαν του Πακιστάν, πληροφορίες για τον σχεδιασμό πυρηνικών όπλων και 13–17 κιλά καυσίμου εξαιρετικά εμπλουτισμένου ουρανίου.
Ωστόσο, και εδώ, η επιχείρηση διεξήχθη από τις αμερικανικές δυνάμεις με την πλήρη συγκατάθεση της κυβέρνησης της Λιβύης, η οποία το 2003 είχε συμφωνήσει να εξαρθρώσει το πρόγραμμα πυρηνικών, χημικών και βιολογικών όπλων της.
Εν τω μεταξύ, ακόμη και τη στιγμή που η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία των ΗΠΑ σταθμίζει τις επιλογές της για τη διεξαγωγή μιας κοινής επιχείρησης στο Ιράν με σκοπό την αφαίρεση των αποθεμάτων ουρανίου του, οι ΗΠΑ αφαίρεσαν με επιτυχία σχεδόν 13,5 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου από τον ανενεργό ερευνητικό αντιδραστήρα RV-1 κοντά στο Καράκας της Βενεζουέλας, στις 10 Μαΐου, με τη βοήθεια της κυβέρνησης της Βενεζουέλας και του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA).
Ο IAEA ανέφερε σε ανακοίνωσή του ότι το ουράνιο μεταφέρθηκε «με ασφάλεια και σιγουριά μέσω ξηράς και θάλασσας» σε μια εγκατάσταση στη Νότια Καρολίνα μετά από «μια περίπλοκη και ευαίσθητη επιχείρηση».
Το Ιράν δεν είναι… Καζακστάν
Αυτά τα προηγούμενα δείχνουν ότι είναι δυνατή η διασφάλιση και η ασφαλής απομάκρυνση εξαιρετικά εμπλουτισμένου ουρανίου από μια ξένη χώρα προς μια ασφαλή τοποθεσία στις ΗΠΑ ή σε κάποια τρίτη χώρα.
Ωστόσο, η βασική μεταβλητή είναι ότι στο Καζακστάν, τη Λιβύη και τη Βενεζουέλα, οι τοπικές κυβερνητικές αρχές ήταν σύμφωνες και είχαν συναινέσει στην αμερικανική επιχείρηση.
Αν και η Επιχείρηση Alsos περιελάμβανε την αφαίρεση πυρηνικών περιουσιακών στοιχείων από μια εχθρική χώρα κατά τη διάρκεια μιας ενεργού πολεμικής κατάστασης, η επιχείρηση αυτή έλαβε χώρα πριν από περισσότερες από οκτώ δεκαετίες.
Όλοι οι στρατιωτικοί αναλυτές προειδοποιούν ότι, παρά τα ιστορικά αυτά προηγούμενα, η επανάληψη μιας τέτοιας επιχείρησης στο Ιράν είναι γεμάτη κινδύνους και μπορεί να καταλήξει σε καταστροφή για τις ΗΠΑ.
Ωστόσο, δεδομένου ότι τόσο ο Trump όσο και ο Netanyahu έχουν καταστήσει το ιρανικό απόθεμα ουρανίου βασικό πυλώνα των πολεμικών τους στόχων, και η Τεχεράνη είναι απίθανο να συμφωνήσει να παραδώσει το ουράνιό της, είναι δύσκολο να δει κανείς ποιες άλλες επιλογές έχουν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, εκτός από το να αναπτύξουν επίγειες δυνάμεις.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών