Ο Στέφανος Καραβίδας αναλύει το νομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Άμυνας και τις αλλαγές που θα επέλθουν στις Ένοπλες Δυνάμεις
Η ιστορία των αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων στη δεκαετία του 1960 προσφέρει ένα από τα πιο διδακτικά παραδείγματα του πώς η τεχνοκρατική υπεροψία, όταν αποκόπτεται από τη στρατιωτική εμπειρία και τη θεσμική ισορροπία, μπορεί να οδηγήσει σε στρατηγική αποτυχία.
Το παρακάτω άρθρο του Επισμηναγού (Ι) ε.α Στέφανου Καραβίδα προσεγγίζει το πολυνομοσχέδιο για τις Ένοπλες Δυνάμεις όχι αποσπασματικά, αλλά μέσα από ιστορικό και θεσμικό πρίσμα, συγκρίνοντάς το με το προηγούμενο των «Whiz Kids» του Robert McNamara και τις επιπτώσεις τους στις πολιτικο-στρατιωτικές σχέσεις των ΗΠΑ.
Η ανάλυση εγείρει κρίσιμα ερωτήματα για τη στρατηγική κουλτούρα.
Ο Robert McNamara, ο μακροβιότερος υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ (1961-1968), περιτριγυρισμένος από τους περίφημους «Whiz Kids» – νέους, λαμπρούς επιστήμονες-αναλυτές με υπόβαθρο στη στατιστική, τα οικονομικά, τη διοίκηση επιχειρήσεων, τις στρατηγικές σπουδές και άλλα “πιασάρικα” πεδία – πίστεψε ότι ο πόλεμος, η άμυνα και η αποτροπή μπορούν να μετρηθούν, να μοντελοποιηθούν και να διοικηθούν όπως μια εταιρεία.
Το πρόβλημα δεν ήταν η τεχνοκρατική υπερεπάρκειά τους, αλλά η έλλειψη ενσυναίσθησης και επαφής με το πεδίο και την εκτός γραφείου πραγματικότητα, που τους έφερε σε σύγκρουση με τα αμερικανικά επιτελεία.
Οι στρατιωτικοί προειδοποιούσαν ότι οι αριθμοί δεν αντικαθιστούν την εμπειρία πεδίου, ότι οι δείκτες απόδοσης δεν ισοδυναμούν με νίκη και ότι η πολιτική καθοδήγηση χωρίς κατανόηση της στρατιωτικής πραγματικότητας παράγει ψευδαισθήσεις ελέγχου.
Το αποτέλεσμα στο Βιετνάμ είναι γνωστό: στρατηγικό αδιέξοδο, θεσμική αποδόμηση εμπιστοσύνης και βαθύ τραύμα στις πολιτικο-στρατιωτικές σχέσεις των ΗΠΑ.
Αυτή η ιστορική εμπειρία με διαφορετικά συμφραζόμενα, αλλά παρόμοιες λογικές, παρατηρείται σήμερα στο ΥΠΕΘΑ, (και) μέσω του πολυνομοσχεδίου για τις Ένοπλες Δυνάμεις που φέρει την υπογραφή του Νίκου Δένδια.
Το πολυνομοσχέδιο ως τεχνοκρατικό κατασκεύασμα
Το πρόβλημα του πολυνομοσχεδίου δεν είναι μία ή περισσότερες μεμονωμένες διατάξεις, αλλά η φιλοσοφία του. Παρουσιάζεται ως «εκσυγχρονισμός», «εξορθολογισμός» και «ευθυγράμμιση με βέλτιστες διεθνείς πρακτικές», όμως πίσω από αυτή τη γλώσσα, διακρίνεται μια τεχνοκρατική προσέγγιση της άμυνας, όπου οι Ένοπλες Δυνάμεις αντιμετωπίζονται πρωτίστως ως οργανισμός κόστους και όχι ως θεσμός εθνικής αποτροπής.
Όπως και στην περίπτωση McNamara, η πολιτική ηγεσία φαίνεται να αντλεί κύρια επιρροή από συμβούλους με διοικητικό, νομικό ή οικονομικό προσανατολισμό και λιγότερο από στρατιωτικούς με επιχειρησιακή οπτική και γνώση της ελληνικής στρατηγικής ιδιαιτερότητας. Το πρόβλημα δεν είναι η ύπαρξη συμβούλων – είναι απαραίτητοι – αλλά το ποιοι έχουν τον τελικό λόγο και ποια αντίληψη για τον πόλεμο και την αποτροπή κυριαρχεί.
Υποβάθμιση της στρατιωτικής κρίσης
Ένα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία του πολυνομοσχεδίου είναι η συστηματική μετατόπιση βάρους από τη στρατιωτική κρίση και εμπειρία προς τη διοικητική εποπτεία. Ρυθμίσεις που αφορούν δομές διοίκησης, αξιολόγηση, σταδιοδρομία, εξέλιξη και οργανωτική αρχιτεκτονική, παρουσιάζονται ως ουδέτερες και καινοτόμες, αλλά στην πράξη αναδιανέμουν εξουσία και πάσχουν από κλαδισμό και μάλιστα “χακί”.
Όταν η πολιτική ηγεσία και ο στενός κύκλος συμβούλων της, αποκτούν αυξημένο έλεγχο σε ζητήματα που παραδοσιακά ανήκουν στην επαγγελματική στρατιωτική σφαίρα, τότε αποδυναμώνεται το δόγμα της αποστολής (mission command) και ενισχύεται η λογική της συμμόρφωσης.
Αυτό δεν παράγει ευέλικτες, μαχητικές Ένοπλες Δυνάμεις, παράγει φοβικές, άβουλες και απαξιωμένες στη συνείδηση του Προσωπικού στρατιωτικές ηγεσίες, όπως και μοιραία, φοβικά επιτελεία, προσανατολισμένα στην εσωτερική ισορροπία και όχι στην επιχειρησιακή αριστεία, ωθώντας μεμονωμένα τα στελέχη στον προσωπικό καιροσκοπισμό.
Αγνόηση της ελληνικής στρατηγικής πραγματικότητας
Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ του 1960, η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια στρατηγικών πειραματισμών.
Αντιμετωπίζει συγκεκριμένη, μόνιμη και αναθεωρητική απειλή, με γεωγραφική εγγύτητα και καθημερινή στρατιωτική τριβή.
Σε αυτό το περιβάλλον, η αποτροπή δεν είναι αφηρημένη έννοια, αλλά καθημερινή πράξη ισχύος, ετοιμότητας και αξιοπιστίας.
Το πολυνομοσχέδιο, ωστόσο, φαίνεται να αντιμετωπίζει τις ΕΔ ως δομή που πρέπει να «εξυγιανθεί» εσωτερικά, χωρίς να απαντά πειστικά στο ερώτημα:
Πώς ενισχύεται η αποτρεπτική ισχύς αύριο το πρωί;
Οι οργανωτικές αλλαγές δεν συνδέονται σαφώς με επιχειρησιακά αποτελέσματα.
Η μέριμνα για το προσωπικό προβάλλεται ρητορικά, αλλά συνοδεύεται από ρυθμίσεις που αυξάνουν την ανασφάλεια και μειώνουν την προβλεψιμότητα της σταδιοδρομίας.
Όπως και στο παράδειγμα του McNamara, η μέτρηση αντικαθιστά την κατανόηση.
Οι σύμβουλοι και το φιλτράρισμα της πληροφορίας
Η κεντρική ομοιότητα με την εποχή των «Whiz Kids» δεν είναι οι αριθμοί, αλλά το φιλτράρισμα της πληροφορίας.
Όταν η πολιτική ηγεσία ακούει πρωτίστως συμβούλους που προωθούν μια προϋπάρχουσα αντίληψη «εκσυγχρονισμού», τότε η εύλογη και τεχνοκρατικά διατυπωμένη διαφωνία, εκλαμβάνεται ως συντεχνιακή αντίσταση και όχι ως επαγγελματική προειδοποίηση.
Αυτό όμως μοιραία οδηγεί σε στρατηγική τύφλωση:
Οι επιτελείς εκφράζονται λιγότερο ελεύθερα.
Οι εναλλακτικές και πιθανόν ρεαλιστικότερες λύσεις απαξιώνονται.
Οι αποφάσεις ακολουθούν (μίκρο)πολιτικές σκοπιμότητες, όχι τη στρατιωτική λογική.
Ακριβώς αυτό, ήταν το μοιραίο λάθος του McNamara.
Συμπέρασμα: ο κίνδυνος δεν είναι η πρόθεση, αλλά η λογική
Το πολυνομοσχέδιο Δένδια δεν είναι επικίνδυνο επειδή επιδιώκει αλλαγές. Είναι επικίνδυνο επειδή ενσωματώνει μια λογική διοίκησης των Ενόπλων Δυνάμεων που ιστορικά έχει αποτύχει: την ιδέα ότι η άμυνα μπορεί να «βελτιστοποιηθεί» χωρίς βαθιά ενσωμάτωση της στρατιωτικής εμπειρίας, στον πυρήνα της λήψης αποφάσεων.
Ακόμα χειρότερα, οι «αλλαγές» προδίδουν έναν «χακί» κλαδισμό, που στο πλαίσιο μιας αυτιστικής οπτικής περί «αρχαιότητας των Κλάδων», αντιλαμβάνεται ΠΝ και ΠΑ ως «υποστηρικτικούς Κλάδους», οι οποίοι απλά οφείλουν να ακολουθούν.
Στο πλαίσιο μίας απροσδιόριστης «διακλαδικότητας», γίνεται επέμβαση στη λειτουργία τους, στη βάση «συμπερασμάτων» που αφορούν αποκλειστικά τον ΕΣ!
Η «υπερτροφία» της πυραμίδας και το «ταμπού» της επέκτασης της Θητείας
Τα παραδείγματα τόσο του ΥΕΘΑ όσο και του «πρόθυμου» ΑΓΕΕΘΑ, εστιάζουν κλαδικά σε «Μονάδες, Τάγματα και Λόχους» του ΕΣ, όπου υπάρχει «συσσώρευση χαμηλόβαθμων αξιωματικών».
Αν και η «υπερτροφία» της πυραμίδας σε μεσαίους βαθμούς έχει αποδομηθεί τεχνοκρατικά και με στοιχεία από τις Ενώσεις αποστράτων, δεν πρέπει να παραβλέπεται ότι ο ΕΣ βασίζει την πολεμική του λειτουργία με μεγάλο αριθμό επιστράτων για τους οποίους θα απαιτηθούν χαμηλόβαθμοι Αξιωματικοί.
ΥΕΘΑ και ΑΓΕΕΘΑ αμφότεροι ωστόσο, αποφεύγουν να προσδιορίζουν τη ρίζα του προβλήματος, που έχει να κάνει με τη μειωμένη θητεία και το πάγωμα προσλήψεων ΕΠΟΠ την προηγούμενη δεκαετία, με τους υπηρετούντες, να “ωριμάζουν” βαθμολογικά.
Εάν οι εισερχόμενες στις ΕΔ κλάσεις κληρωτών απέδιδαν τα απαιτούμενα, η «πληθώρα» στους μεσαίους βαθμούς δεν θα ήταν θέμα συζήτησης.
Όμως το θέμα της Θητείας αποτελεί ακόμη «ταμπού», ενώ αναζητείται το «φινλανδικό μοντέλο», το οποίο τόσο διαφημίστηκε πρόσφατα. Ίσως να το συμπαρέσυραν στη δίνη τους οι φρεγάτες Constellation…
Χακί κλαδισμός
Έτι περαιτέρω, ο ΑΓΕΕΘΑ σε μία κακή τεχνικά ομιλία, στη συζήτηση του πολυνομοσχεδίου, αναρωτήθηκε «Εάν για τη λειτουργία ενός όπλου, υπάρχουν 5 αξιωματικοί αντί ενός με τους υπόλοιπους να είναι υπαξιωματικοί, ποιος θα διοικεί ποιον»;
Του υπενθυμίζεται ότι η Αρχαιότητα είναι Βαθμός και έτσι λειτουργούν οι Πολεμικές Μοίρες της ΠΑ, όπου όλα τα στελέχη είναι Αξιωματικοί.
Έτσι, σε μία τετράδα αεροσκαφών που αποτελεί τη βασική μονάδα μάχης, οι Ιπτάμενοι μπορούν να είναι όλοι Σμηναγοί, ακόμη και συμμαθητές.
Εκτός και εάν η αντίληψη περί Πειθαρχίας είναι διαφορετική ανά Κλάδο.
Ανέφερε επίσης ως «παραφαινόμενο», να επιλέγουν υποψήφιοι με υψηλές βαθμολογίες Σχολές Υπαξιωματικών αντί των ΑΣΕΙ. Αυτή η ελιτίστικη και απαξιωτική συνάμα οπτική, αγνοεί ότι το να αποκτήσει κάποιος τεχνικές γνώσεις και να σταδιοδρομήσει ως τεχνικός κορυφαίων τεχνολογικά οπλικών συστημάτων, όπως αυτά που διαθέτουν ΠΑ και ΠΝ, αποτελεί υψηλού επιπέδου επιλογή σταδιοδρομίας και όχι αποφυγή ευθύνης!
Και ερχόμαστε στην ουσία του προβλήματος των «χακί» αλλαγών.
Οι εξ Υπαξιωματικών τεχνικοί της ΠΑ και του ΠΝ, οι οποίοι είναι περιζήτητοι στον ιδιωτικό τομέα, αναλαμβάνουν στις επιστασίες τους καθήκοντα και ευθύνες Αξιωματικών και στερείται λογικής να καταδικάζονται σε όλον τον υπηρεσιακό τους βίο, ως φέροντες γαλόνια, αντί διακριτικών, που ανταποκρίνονται στα υψηλά τους καθήκοντα.
Επίσης, καθότι οι Μηχανικοί προέλευσης ΑΣΕΙ είναι αναλογικά λίγοι, η συντριπτική πλειοψηφία της τεχνικής υποστήριξης σε ΠΑ και ΠΝ αποτελείται από στελέχη εξ Υπαξιωματικών.
Στα περισσότερα μάλιστα Σμήνη και αντίστοιχες επιστασίες του ΠΝ δεν υπάρχουν καν στελέχη από ΑΣΕΙ.
Εφόσον «5 αξιωματικοί δεν μπορούν να γνωρίζουν ποιος θα διατάζει ποιον», στην ίδια λογική το αντίστοιχο θα ίσχυε και για 5 Υπαξιωματικούς. Απλοϊκή σαφώς δικαιολογία για αδικαιολόγητες και ασυλλόγιστες αλλαγές.
Ελιτισμός εκτός κοινωνικής πραγματικότητας
Όλα αυτά προδίδουν έναν ελιτισμό που παραπέμπει σε φεουδαλικές νοοτροπίες «ευγενών» και «πληβείων» οι οποίες δεν ανταποκρίνονται στη σημερινή κοινωνική πραγματικότητα.
Οι εξ Υπαξιωματικών Συνάδελφοι δεν αποτελούν απλά τη «ραχοκοκαλιά του Στρατεύματος».
Αποτελούν κόσμημα και περιουσία των ΕΔ, όντας στελέχη με Φρόνημα, Ηθικό, Επαγγελματισμό, Φιλοπατρία όμοια με των εξ ΑΣΕΙ Συναδέλφων τους.
Οι «προπάτορές» τους Υπαξιωματικοί, στις δεκαετίες 50’, 60’, 70’, 80’ σε πολύ πιο δυστοπική κοινωνική πραγματικότητα, εισήλθαν στις ΕΔ χωρίς πρότερες δεξιότητες και υψηλό μορφωτικό επίπεδο.
Παρόλα αυτά ανταπεξήλθαν, απέδωσαν, αξιοποίησαν τις ευκαιρίες και την εμπιστοσύνη των ΕΔ, εξελίχθηκαν, προόδευσαν αυτοί και οι οικογένειές τους στο πλαίσιο της κοινωνικής κινητικότητας, ενώ τους απονεμήθηκαν βαθμοί ανώτερων Αξιωματικών.
Είναι λοιπόν οξύμωρο, οι σημερινοί νέοι εξ Υπαξιωματικών Συνάδελφοι, με πολύ περισσότερες δεξιότητες και απείρως υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο, να στερούνται κινήτρου, εξέλιξης και προοπτικής.
Παρότι οι οικονομικές εξαγγελίες και υποσχέσεις έχουν επίσης αποδομηθεί (δανεισμός από το μέλλον που θα στερηθούν), ο πυρήνας της αντίδρασης δεν είναι οικονομικός, αλλά βαθιά ΑΞΙΑΚΟΣ.
Οι εν ενεργεία και εν αποστρατεία Στρατιωτικοί αποτελούν ένα σώμα.
Οι εν αποστρατεία μάλιστα που μέσω όλων των Ενώσεων και των Φορέων τους, πρωτοστατούν υπέρ ης απόσυρσης του νομοσχεδίου, δεν έχουν να χάσουν «προνόμια και κεκτημένα», όπως στο πλαίσιο του κοινωνικού αυτοματισμού κατηγορούνται από «έμμισθους της επικοινωνίας», οι εν ενεργεία συνάδελφοί τους.
Ανησυχούν ως Πολίτες-Οπλίτες πλέον, για τις επιπτώσεις των κυοφορούμενων αλλαγών στη λειτουργία των ΕΔ.
Εμμονές και Ενσυναίσθηση
Εναντίον του πολυνομοσχεδίου έχουν τοποθετηθεί πρώην Υπουργοί, ΑΓΕΕΘΑ, Αρχηγοί Γενικών Επιτελείων, πλην Αεροπόρων, δεκάδες ανώτατοι και ανώτεροι ε.α Αξιωματικοί και το σύνολο των Ενώσεων και Φορέων ε.ε και ε.α Στρατιωτικών.
Όταν όλοι οι παραπάνω τεχνοκράτες της Άμυνας, κατά μόνας ή συλλογικά ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΟΥΝ, το ΥΠΕΘΑ δεν μπορεί να παραμένει εγκλωβισμένο στη σπειροειδή βύθιση που το έχουν παρασύρει οι δικοί του «Whiz Kids».
Σε σχέση με τη λειτουργία του ΥΠΕΘΑ, απαιτείται ισορροπία πολιτικού ελέγχου και στρατιωτικής αυτονομίας, εμπιστοσύνη στα Επιτελεία, μεταρρυθμίσεις που ξεκινούν από την αποστολή – όχι από το οργανόγραμμα, επαφή με την πραγματικότητα και το Προσωπικό και κυρίως ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ.
Η ελληνική στρατηγική πραγματικότητα απαιτεί μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν τη μαχητική ικανότητα και όχι απλώς τη διοικητική τάξη.
Η απουσία σαφούς σύνδεσης μεταξύ οργανωτικών αλλαγών και επιχειρησιακών αποτελεσμάτων αποτελεί σοβαρό θεσμικό έλλειμμα.
Καταληκτικά, το πολυνομοσχέδιο ξυπνά ταξικά ζητήματα που ήταν εν υπνώσει και αποξενώνουν Συναδέλφους διαφορετικών προελεύσεων, ενώ εγείρει κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με τις πολιτικο-στρατιωτικές σχέσεις και τη στρατηγική κουλτούρα, τα οποία χρήζουν επανεξέτασης, πριν παγιωθούν μη αναστρέψιμες δομικές αδυναμίες.
www.bankingnews.gr
Το παρακάτω άρθρο του Επισμηναγού (Ι) ε.α Στέφανου Καραβίδα προσεγγίζει το πολυνομοσχέδιο για τις Ένοπλες Δυνάμεις όχι αποσπασματικά, αλλά μέσα από ιστορικό και θεσμικό πρίσμα, συγκρίνοντάς το με το προηγούμενο των «Whiz Kids» του Robert McNamara και τις επιπτώσεις τους στις πολιτικο-στρατιωτικές σχέσεις των ΗΠΑ.
Η ανάλυση εγείρει κρίσιμα ερωτήματα για τη στρατηγική κουλτούρα.
Ο Robert McNamara, ο μακροβιότερος υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ (1961-1968), περιτριγυρισμένος από τους περίφημους «Whiz Kids» – νέους, λαμπρούς επιστήμονες-αναλυτές με υπόβαθρο στη στατιστική, τα οικονομικά, τη διοίκηση επιχειρήσεων, τις στρατηγικές σπουδές και άλλα “πιασάρικα” πεδία – πίστεψε ότι ο πόλεμος, η άμυνα και η αποτροπή μπορούν να μετρηθούν, να μοντελοποιηθούν και να διοικηθούν όπως μια εταιρεία.
Το πρόβλημα δεν ήταν η τεχνοκρατική υπερεπάρκειά τους, αλλά η έλλειψη ενσυναίσθησης και επαφής με το πεδίο και την εκτός γραφείου πραγματικότητα, που τους έφερε σε σύγκρουση με τα αμερικανικά επιτελεία.
Οι στρατιωτικοί προειδοποιούσαν ότι οι αριθμοί δεν αντικαθιστούν την εμπειρία πεδίου, ότι οι δείκτες απόδοσης δεν ισοδυναμούν με νίκη και ότι η πολιτική καθοδήγηση χωρίς κατανόηση της στρατιωτικής πραγματικότητας παράγει ψευδαισθήσεις ελέγχου.
Το αποτέλεσμα στο Βιετνάμ είναι γνωστό: στρατηγικό αδιέξοδο, θεσμική αποδόμηση εμπιστοσύνης και βαθύ τραύμα στις πολιτικο-στρατιωτικές σχέσεις των ΗΠΑ.
Αυτή η ιστορική εμπειρία με διαφορετικά συμφραζόμενα, αλλά παρόμοιες λογικές, παρατηρείται σήμερα στο ΥΠΕΘΑ, (και) μέσω του πολυνομοσχεδίου για τις Ένοπλες Δυνάμεις που φέρει την υπογραφή του Νίκου Δένδια.
Το πολυνομοσχέδιο ως τεχνοκρατικό κατασκεύασμα
Το πρόβλημα του πολυνομοσχεδίου δεν είναι μία ή περισσότερες μεμονωμένες διατάξεις, αλλά η φιλοσοφία του. Παρουσιάζεται ως «εκσυγχρονισμός», «εξορθολογισμός» και «ευθυγράμμιση με βέλτιστες διεθνείς πρακτικές», όμως πίσω από αυτή τη γλώσσα, διακρίνεται μια τεχνοκρατική προσέγγιση της άμυνας, όπου οι Ένοπλες Δυνάμεις αντιμετωπίζονται πρωτίστως ως οργανισμός κόστους και όχι ως θεσμός εθνικής αποτροπής.
Όπως και στην περίπτωση McNamara, η πολιτική ηγεσία φαίνεται να αντλεί κύρια επιρροή από συμβούλους με διοικητικό, νομικό ή οικονομικό προσανατολισμό και λιγότερο από στρατιωτικούς με επιχειρησιακή οπτική και γνώση της ελληνικής στρατηγικής ιδιαιτερότητας. Το πρόβλημα δεν είναι η ύπαρξη συμβούλων – είναι απαραίτητοι – αλλά το ποιοι έχουν τον τελικό λόγο και ποια αντίληψη για τον πόλεμο και την αποτροπή κυριαρχεί.
Υποβάθμιση της στρατιωτικής κρίσης
Ένα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία του πολυνομοσχεδίου είναι η συστηματική μετατόπιση βάρους από τη στρατιωτική κρίση και εμπειρία προς τη διοικητική εποπτεία. Ρυθμίσεις που αφορούν δομές διοίκησης, αξιολόγηση, σταδιοδρομία, εξέλιξη και οργανωτική αρχιτεκτονική, παρουσιάζονται ως ουδέτερες και καινοτόμες, αλλά στην πράξη αναδιανέμουν εξουσία και πάσχουν από κλαδισμό και μάλιστα “χακί”.
Όταν η πολιτική ηγεσία και ο στενός κύκλος συμβούλων της, αποκτούν αυξημένο έλεγχο σε ζητήματα που παραδοσιακά ανήκουν στην επαγγελματική στρατιωτική σφαίρα, τότε αποδυναμώνεται το δόγμα της αποστολής (mission command) και ενισχύεται η λογική της συμμόρφωσης.
Αυτό δεν παράγει ευέλικτες, μαχητικές Ένοπλες Δυνάμεις, παράγει φοβικές, άβουλες και απαξιωμένες στη συνείδηση του Προσωπικού στρατιωτικές ηγεσίες, όπως και μοιραία, φοβικά επιτελεία, προσανατολισμένα στην εσωτερική ισορροπία και όχι στην επιχειρησιακή αριστεία, ωθώντας μεμονωμένα τα στελέχη στον προσωπικό καιροσκοπισμό.
Αγνόηση της ελληνικής στρατηγικής πραγματικότητας
Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ του 1960, η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια στρατηγικών πειραματισμών.
Αντιμετωπίζει συγκεκριμένη, μόνιμη και αναθεωρητική απειλή, με γεωγραφική εγγύτητα και καθημερινή στρατιωτική τριβή.
Σε αυτό το περιβάλλον, η αποτροπή δεν είναι αφηρημένη έννοια, αλλά καθημερινή πράξη ισχύος, ετοιμότητας και αξιοπιστίας.
Το πολυνομοσχέδιο, ωστόσο, φαίνεται να αντιμετωπίζει τις ΕΔ ως δομή που πρέπει να «εξυγιανθεί» εσωτερικά, χωρίς να απαντά πειστικά στο ερώτημα:
Πώς ενισχύεται η αποτρεπτική ισχύς αύριο το πρωί;
Οι οργανωτικές αλλαγές δεν συνδέονται σαφώς με επιχειρησιακά αποτελέσματα.
Η μέριμνα για το προσωπικό προβάλλεται ρητορικά, αλλά συνοδεύεται από ρυθμίσεις που αυξάνουν την ανασφάλεια και μειώνουν την προβλεψιμότητα της σταδιοδρομίας.
Όπως και στο παράδειγμα του McNamara, η μέτρηση αντικαθιστά την κατανόηση.
Οι σύμβουλοι και το φιλτράρισμα της πληροφορίας
Η κεντρική ομοιότητα με την εποχή των «Whiz Kids» δεν είναι οι αριθμοί, αλλά το φιλτράρισμα της πληροφορίας.
Όταν η πολιτική ηγεσία ακούει πρωτίστως συμβούλους που προωθούν μια προϋπάρχουσα αντίληψη «εκσυγχρονισμού», τότε η εύλογη και τεχνοκρατικά διατυπωμένη διαφωνία, εκλαμβάνεται ως συντεχνιακή αντίσταση και όχι ως επαγγελματική προειδοποίηση.
Αυτό όμως μοιραία οδηγεί σε στρατηγική τύφλωση:
Οι επιτελείς εκφράζονται λιγότερο ελεύθερα.
Οι εναλλακτικές και πιθανόν ρεαλιστικότερες λύσεις απαξιώνονται.
Οι αποφάσεις ακολουθούν (μίκρο)πολιτικές σκοπιμότητες, όχι τη στρατιωτική λογική.
Ακριβώς αυτό, ήταν το μοιραίο λάθος του McNamara.
Συμπέρασμα: ο κίνδυνος δεν είναι η πρόθεση, αλλά η λογική
Το πολυνομοσχέδιο Δένδια δεν είναι επικίνδυνο επειδή επιδιώκει αλλαγές. Είναι επικίνδυνο επειδή ενσωματώνει μια λογική διοίκησης των Ενόπλων Δυνάμεων που ιστορικά έχει αποτύχει: την ιδέα ότι η άμυνα μπορεί να «βελτιστοποιηθεί» χωρίς βαθιά ενσωμάτωση της στρατιωτικής εμπειρίας, στον πυρήνα της λήψης αποφάσεων.
Ακόμα χειρότερα, οι «αλλαγές» προδίδουν έναν «χακί» κλαδισμό, που στο πλαίσιο μιας αυτιστικής οπτικής περί «αρχαιότητας των Κλάδων», αντιλαμβάνεται ΠΝ και ΠΑ ως «υποστηρικτικούς Κλάδους», οι οποίοι απλά οφείλουν να ακολουθούν.
Στο πλαίσιο μίας απροσδιόριστης «διακλαδικότητας», γίνεται επέμβαση στη λειτουργία τους, στη βάση «συμπερασμάτων» που αφορούν αποκλειστικά τον ΕΣ!
Η «υπερτροφία» της πυραμίδας και το «ταμπού» της επέκτασης της Θητείας
Τα παραδείγματα τόσο του ΥΕΘΑ όσο και του «πρόθυμου» ΑΓΕΕΘΑ, εστιάζουν κλαδικά σε «Μονάδες, Τάγματα και Λόχους» του ΕΣ, όπου υπάρχει «συσσώρευση χαμηλόβαθμων αξιωματικών».
Αν και η «υπερτροφία» της πυραμίδας σε μεσαίους βαθμούς έχει αποδομηθεί τεχνοκρατικά και με στοιχεία από τις Ενώσεις αποστράτων, δεν πρέπει να παραβλέπεται ότι ο ΕΣ βασίζει την πολεμική του λειτουργία με μεγάλο αριθμό επιστράτων για τους οποίους θα απαιτηθούν χαμηλόβαθμοι Αξιωματικοί.
ΥΕΘΑ και ΑΓΕΕΘΑ αμφότεροι ωστόσο, αποφεύγουν να προσδιορίζουν τη ρίζα του προβλήματος, που έχει να κάνει με τη μειωμένη θητεία και το πάγωμα προσλήψεων ΕΠΟΠ την προηγούμενη δεκαετία, με τους υπηρετούντες, να “ωριμάζουν” βαθμολογικά.
Εάν οι εισερχόμενες στις ΕΔ κλάσεις κληρωτών απέδιδαν τα απαιτούμενα, η «πληθώρα» στους μεσαίους βαθμούς δεν θα ήταν θέμα συζήτησης.
Όμως το θέμα της Θητείας αποτελεί ακόμη «ταμπού», ενώ αναζητείται το «φινλανδικό μοντέλο», το οποίο τόσο διαφημίστηκε πρόσφατα. Ίσως να το συμπαρέσυραν στη δίνη τους οι φρεγάτες Constellation…
Χακί κλαδισμός
Έτι περαιτέρω, ο ΑΓΕΕΘΑ σε μία κακή τεχνικά ομιλία, στη συζήτηση του πολυνομοσχεδίου, αναρωτήθηκε «Εάν για τη λειτουργία ενός όπλου, υπάρχουν 5 αξιωματικοί αντί ενός με τους υπόλοιπους να είναι υπαξιωματικοί, ποιος θα διοικεί ποιον»;
Του υπενθυμίζεται ότι η Αρχαιότητα είναι Βαθμός και έτσι λειτουργούν οι Πολεμικές Μοίρες της ΠΑ, όπου όλα τα στελέχη είναι Αξιωματικοί.
Έτσι, σε μία τετράδα αεροσκαφών που αποτελεί τη βασική μονάδα μάχης, οι Ιπτάμενοι μπορούν να είναι όλοι Σμηναγοί, ακόμη και συμμαθητές.
Εκτός και εάν η αντίληψη περί Πειθαρχίας είναι διαφορετική ανά Κλάδο.
Ανέφερε επίσης ως «παραφαινόμενο», να επιλέγουν υποψήφιοι με υψηλές βαθμολογίες Σχολές Υπαξιωματικών αντί των ΑΣΕΙ. Αυτή η ελιτίστικη και απαξιωτική συνάμα οπτική, αγνοεί ότι το να αποκτήσει κάποιος τεχνικές γνώσεις και να σταδιοδρομήσει ως τεχνικός κορυφαίων τεχνολογικά οπλικών συστημάτων, όπως αυτά που διαθέτουν ΠΑ και ΠΝ, αποτελεί υψηλού επιπέδου επιλογή σταδιοδρομίας και όχι αποφυγή ευθύνης!
Και ερχόμαστε στην ουσία του προβλήματος των «χακί» αλλαγών.
Οι εξ Υπαξιωματικών τεχνικοί της ΠΑ και του ΠΝ, οι οποίοι είναι περιζήτητοι στον ιδιωτικό τομέα, αναλαμβάνουν στις επιστασίες τους καθήκοντα και ευθύνες Αξιωματικών και στερείται λογικής να καταδικάζονται σε όλον τον υπηρεσιακό τους βίο, ως φέροντες γαλόνια, αντί διακριτικών, που ανταποκρίνονται στα υψηλά τους καθήκοντα.
Επίσης, καθότι οι Μηχανικοί προέλευσης ΑΣΕΙ είναι αναλογικά λίγοι, η συντριπτική πλειοψηφία της τεχνικής υποστήριξης σε ΠΑ και ΠΝ αποτελείται από στελέχη εξ Υπαξιωματικών.
Στα περισσότερα μάλιστα Σμήνη και αντίστοιχες επιστασίες του ΠΝ δεν υπάρχουν καν στελέχη από ΑΣΕΙ.
Εφόσον «5 αξιωματικοί δεν μπορούν να γνωρίζουν ποιος θα διατάζει ποιον», στην ίδια λογική το αντίστοιχο θα ίσχυε και για 5 Υπαξιωματικούς. Απλοϊκή σαφώς δικαιολογία για αδικαιολόγητες και ασυλλόγιστες αλλαγές.
Ελιτισμός εκτός κοινωνικής πραγματικότητας
Όλα αυτά προδίδουν έναν ελιτισμό που παραπέμπει σε φεουδαλικές νοοτροπίες «ευγενών» και «πληβείων» οι οποίες δεν ανταποκρίνονται στη σημερινή κοινωνική πραγματικότητα.
Οι εξ Υπαξιωματικών Συνάδελφοι δεν αποτελούν απλά τη «ραχοκοκαλιά του Στρατεύματος».
Αποτελούν κόσμημα και περιουσία των ΕΔ, όντας στελέχη με Φρόνημα, Ηθικό, Επαγγελματισμό, Φιλοπατρία όμοια με των εξ ΑΣΕΙ Συναδέλφων τους.
Οι «προπάτορές» τους Υπαξιωματικοί, στις δεκαετίες 50’, 60’, 70’, 80’ σε πολύ πιο δυστοπική κοινωνική πραγματικότητα, εισήλθαν στις ΕΔ χωρίς πρότερες δεξιότητες και υψηλό μορφωτικό επίπεδο.
Παρόλα αυτά ανταπεξήλθαν, απέδωσαν, αξιοποίησαν τις ευκαιρίες και την εμπιστοσύνη των ΕΔ, εξελίχθηκαν, προόδευσαν αυτοί και οι οικογένειές τους στο πλαίσιο της κοινωνικής κινητικότητας, ενώ τους απονεμήθηκαν βαθμοί ανώτερων Αξιωματικών.
Είναι λοιπόν οξύμωρο, οι σημερινοί νέοι εξ Υπαξιωματικών Συνάδελφοι, με πολύ περισσότερες δεξιότητες και απείρως υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο, να στερούνται κινήτρου, εξέλιξης και προοπτικής.
Παρότι οι οικονομικές εξαγγελίες και υποσχέσεις έχουν επίσης αποδομηθεί (δανεισμός από το μέλλον που θα στερηθούν), ο πυρήνας της αντίδρασης δεν είναι οικονομικός, αλλά βαθιά ΑΞΙΑΚΟΣ.
Οι εν ενεργεία και εν αποστρατεία Στρατιωτικοί αποτελούν ένα σώμα.
Οι εν αποστρατεία μάλιστα που μέσω όλων των Ενώσεων και των Φορέων τους, πρωτοστατούν υπέρ ης απόσυρσης του νομοσχεδίου, δεν έχουν να χάσουν «προνόμια και κεκτημένα», όπως στο πλαίσιο του κοινωνικού αυτοματισμού κατηγορούνται από «έμμισθους της επικοινωνίας», οι εν ενεργεία συνάδελφοί τους.
Ανησυχούν ως Πολίτες-Οπλίτες πλέον, για τις επιπτώσεις των κυοφορούμενων αλλαγών στη λειτουργία των ΕΔ.
Εμμονές και Ενσυναίσθηση
Εναντίον του πολυνομοσχεδίου έχουν τοποθετηθεί πρώην Υπουργοί, ΑΓΕΕΘΑ, Αρχηγοί Γενικών Επιτελείων, πλην Αεροπόρων, δεκάδες ανώτατοι και ανώτεροι ε.α Αξιωματικοί και το σύνολο των Ενώσεων και Φορέων ε.ε και ε.α Στρατιωτικών.
Όταν όλοι οι παραπάνω τεχνοκράτες της Άμυνας, κατά μόνας ή συλλογικά ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΟΥΝ, το ΥΠΕΘΑ δεν μπορεί να παραμένει εγκλωβισμένο στη σπειροειδή βύθιση που το έχουν παρασύρει οι δικοί του «Whiz Kids».
Σε σχέση με τη λειτουργία του ΥΠΕΘΑ, απαιτείται ισορροπία πολιτικού ελέγχου και στρατιωτικής αυτονομίας, εμπιστοσύνη στα Επιτελεία, μεταρρυθμίσεις που ξεκινούν από την αποστολή – όχι από το οργανόγραμμα, επαφή με την πραγματικότητα και το Προσωπικό και κυρίως ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ.
Η ελληνική στρατηγική πραγματικότητα απαιτεί μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν τη μαχητική ικανότητα και όχι απλώς τη διοικητική τάξη.
Η απουσία σαφούς σύνδεσης μεταξύ οργανωτικών αλλαγών και επιχειρησιακών αποτελεσμάτων αποτελεί σοβαρό θεσμικό έλλειμμα.
Καταληκτικά, το πολυνομοσχέδιο ξυπνά ταξικά ζητήματα που ήταν εν υπνώσει και αποξενώνουν Συναδέλφους διαφορετικών προελεύσεων, ενώ εγείρει κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με τις πολιτικο-στρατιωτικές σχέσεις και τη στρατηγική κουλτούρα, τα οποία χρήζουν επανεξέτασης, πριν παγιωθούν μη αναστρέψιμες δομικές αδυναμίες.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών